Wednesday, 16 August 2023

जीवन कौशल्ये (Life skills or 21st century skills) - ०६/१० - भावनिक संपर्क क्षमता (Interpersonal skill)

 Photo credit - UNICEF

अभ्यासक्रम 

१. ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं

२. ह्या विषयाचा एक सिद्धांत समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे आणि ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणं 

३. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे आणि ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणं 

४. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणं 

५. ह्या विषयावरच्या काही पुस्तकांचे सारांश वाचणं

६. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणं आणि ती ऐकणं 

७. ह्या विषयावरची मोबाईल apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणं 

८. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणं

९. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणं

१०. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणं

सराव (दररोज एक तास वेळ देणे)

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल ह्याचं वाचन

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - ह्या विषयाचा सराव करणे (म्हणजे एखादं तंत्र वापरून पाहणं)

शंभर दिवसांचा प्रवास   

दिवस ६

आजचा विषय - Interpersonal skill. ह्या विषयाचं ‘व्यक्ती व्यक्तीमधील सहसंबध’ असं मोठं भाषांतर आहे. थोडं बोजड वाटतंय. त्याऐवजी, ‘संपर्क फुलवण्याची कला’ असं म्हणायचं ठरवतोय. 

आजचं ध्येय - ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं. आणि अवलंबण्याच्या पायऱ्या समजून घेणं. 

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

आज हा सगळा अभ्यास केल्यावर वाटलं की मी दिलेलं नाव (भावनिक संपर्क क्षमता) बरोबर नाही. शोधू नंतर.

दिवस १६

ह्यातलं एखादं तंत्र आज वापरणार - मानसशास्त्रज्ञ एरिक बर्नने खेळकर आणि अखेळकर अशा छत्तीस संभाषणक्रीडा बनवल्या आहेत (Games people play). त्यातलं काहीतरी खेळून बघतो. 

आजचा विषय - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे

३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

ध्येय १. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे 

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

ध्येय २. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेतलं - मानसशास्त्रज्ञ एरिक बर्नने शोधून काढलेल्या ३६ पैकी १० खेळ वाचले. त्यातला “Why don’t you…… Yes but” (तू का नाही ….? हो पण….) ह्या खेळाचं सार समजून घेतलं.

सांगतो थोडक्यात -

हे खेळ, खेळ नसून कावा असतात. उदा. “Why don’t you…… Yes but” ह्या खेळात सांगणाऱ्याला उत्तर नको असतं. त्यामुळे आपण कितीही उपाय सुचवले (हे का करत नाहीस?) तरी तो “हो, पण” असं म्हणून आपलं उत्तर खोडत राहातो. बऱ्याच वेळाने त्याचा कावा समजल्यावर आपण गप्प राहातो. आपण गप्प राहिलो की हा खेळ संपतो. आणि विचारणारा आपल्या मूळ मनस्थितीत म्हणजे कावलेल्या स्थितीत जातो.

ध्येय ३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

कृष्णाने युद्ध होऊ नये म्हणून बऱ्याच वाटाघाट्या केल्या. त्याच्या शैलीचं मस्त वर्णन ह्या लेखात दिलं आहे. हा लेख वाचला - Lord Krishna – Role model of an effective negotiator.

दिवस २६

१०० दिवसांचं ध्येय - दहा विषयांचा तज्ञ होणं 💪

आजचा विषय - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

वेळ मिळाल्यास थॅामस-किल्मन मॅाडेलचा अभ्यास करणे

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

बनवलं.

दररोज एक तास वेळ देणे (त्याउप्पर थोडा वेळ कौटुंबिक संघर्षांवर - conflicts with spouse or other family members चर्चा करण्यात घालवायचा विचार करतोय. हे मला फार महत्वाचं वाटतंय)

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - सराव करणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

हे बोल शोधले.

Eleanor Roosevelt - "To handle yourself, use your head. To handle others, use your heart." (स्वत: ला हाताळण्यासाठी, आपले डोके वापरा. इतरांना हाताळण्यासाठी, आपले हृदय वापरा.)

J. F. Kennedy. "We cannot negotiate with people who say what's mine is mine and what's yours is negotiable." (जे माझं आहे ते माझं आहे आणि जे तुझं आहे ते मला हवंय. अश्या माणसाबरोबर वाटाघाटी करण्यात अर्थ नाही.)

Paulo Coelho. "When you say yes to others, make sure you are not saying no to yourself." (जेव्हा तुम्ही इतरांना हो म्हणता, तेव्हा तुम्ही स्वतःला नाही म्हणत नसल्याची खात्री करा.)

दिवस ३६

Interpersonal skill ह्या विषयावरचे चित्रपट मला बघायचे आहेत. तुम्हाला माहित आहेत का?

मी पाहिलेले हे दोन चित्रपट - 

The Godfather (1972) आणि Living Aikido Life (2017

आजचा विषय (क्र. ०६) भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचं एखादं नवीन तंत्र वापरून बघणे (मागच्या वेळी conflict management ह्याचं तंत्र वापरून बघितलं होतं)

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणे.

Influence (प्रभाव पाडणे) ह्या विषयीचे व्हिडियो पाहिले.

आपल्या खाली काम करणाऱ्या एका शासकीय अधिकार्याशी अद्वातद्वा बोलणार्या एका MLA ला ही मेल पाठवली

Quote

Dear xxx,

You are a role model and an inspiration to millions of people.

As an elder and a student of life skills, I am sending a few suggestions to you after watching your video just now.

1. You are reprimanding someone in public. The role model behaviour is to reprimand in private

2. Instead of saying blacklist the contractor, you could have used some problem solving technique to find why shoddy work was done. This would have created a live lesson to your thousands of students.

3. You had an opportunity to influence the contractor, your pwd employee and to inspire the world watching the video. For example, by telling the pwd guy - You, the contractor and I are on a mission to create a landmark for the world. We are using people’s money for this ….. etc., you would have really helped generate the right ethos, pathos, logos. An opportunity to demonstrate how the leaders influence!

I am sure my suggestions will help you become an inspirational leader. And an example to all.

Unquote

दिवस ४६

आजचा विषय (क्र. ०६) भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

ह्या दोन पुस्तकांचे सारांश वाचले.

Influence without authority (2010) आणि Compelling people (2013)

Influence without authority (2010) by Allan R. Cohen and David L. Bradford, professors at Babson and Stanford respectively

आपल्याला आयुष्यात बऱ्याच वेळा नेतृत्व करावं लागतं. आपल्याला कोणी तू आमचा म्होरक्या आहेस असं प्रत्यक्ष सांगत नाही किंवा मी म्होरक्या असा बिल्लाही देत नाही पण जबाबदारी आपल्या खांद्यावर येते. अश्यावेळी काय करावं ह्याविषयीचं हे पुस्तक आहे.

अश्यावेळी सर्वात आधी करायच्या काही गोष्टी म्हणजे -

१. सगळेजण ह्या प्राॅजेक्टमधे मदत करणार आहेत हे मनांत ठाम भिनवायचं

२. प्रत्येक मदत करणारा/री ह्यातून स्वतःचा फायदा बघणार हे ओळखून त्याला भावणारा फायदा ठरवून ठेवायचं

बाकी भरपूर सांगितलं आहे पण सगळं वरच्या मुद्यांवर आधारित आहे.

'Compelling People: The Hidden Qualities That Make Us Influential' is by John Neffinger and Matt Kohut, seasoned communications professionals.

लेखक म्हणतात १/१० सेकंदात आपला मेंदू ठरवतो की समोरचा माणूस आपल्याविषयी आपुलकी बाळगतो की नाही.

आणि आपुलकी आहे असं आपल्याला वाटलं तर आपण त्याच्या बाजूचे होतो.

जरा पटायला मला जड गेलं.

पुस्तकाचा गाभा असा की ताकद (strength) आणि आपुलकी (warmth) हे दोन्ही वापरून आपण लोकांना आपल्याबाजूने वळवता येतं. वेगवेगळ्या प्रसंगात हे दोन्ही कसं वापरायचं ह्याचं तंत्र लेखकांनी सांगितलं आहे. उदा. सेल्समन सुरुवातीला आपुलकी दाखवून आपल्याला वश करतात आणि शेवटी ताकद दाखवून विक्री घडवून आणतात. एखादं संकट आल्यास नेते आधी दिलासा देतात आणि नंतर कणखर पावलं उचलून संकटाला सामोरं जातात. अशी बरीच उदाहरणं देऊन लेखक आपला मुद्दा पटवून देतात.

दिवस ५६

आजचा विषय (क्र. ०६) भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता (interpersonal skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणे

ह्या क्षमतेच्या कक्षेत भरपूर विषय आहेत - 

negotiation  (वाटाघाटी करणे), 

conflict management (तात्विक संघर्ष करणे),

assertiveness skills (खंबीरपणा), 

refusal skills (नकार देण्याची कला), 

influencing (प्रभाव पाडण्याची कला)

persuasion skills (मन वळवायची क्षमता), 

networking (संबंध वाढवायची कला) and 

motivation skills (प्रेरित करण्याचं कौशल्य) इत्यादी. 

बराच अभ्यास करावा लागणार आहे. 

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांचे सारांश काढणे

आज सारांश लिहीत नाही. फक्त आज बघितलेल्या भाषणांच्या लिंक्स देतो.

भाषणं शोधून आणि बघून थकलो😌

पहिलं भाषण -

Negotiation (वाटाघाटी करणे)

3 steps to getting what you want in a negotiation by Ruchi Sinha

दुसरं भाषण -

Conflict management (तात्विक संघर्ष करणे),

The walk from "no" to "yes" by William Ury

तिसरं भाषण -

Assertiveness skills (खंबीरपणा)

How to speak up for yourself by Adam Galinsky

चौथं भाषण -

Refusal skills (नकार देण्याची कला)

How to say NO and discover your inner Arctic mindset by Heidi Alamikkelä

पाचवं भाषण -

Influencing (प्रभाव पाडण्याची कला)

What makes us influential? by Jon Levy

सहावं भाषण -

Persuasion skills (मन वळवायची क्षमता)

The counterintuitive way to be more persuasive by Niro Sivanathan

सातवं भाषण -

Networking (संबंध वाढवायची कला)

The Power of Meaningful Networking by Andrew Griffiths

आठवं भाषण -

Motivation skills (प्रेरित करण्याचं कौशल्य)

The puzzle of motivation by Dan Pink

नववं भाषण -

How motivation can fix public systems by Abhishek Gopalka

दिवस ६६

आजचा विषय (क्र. ०६/१०) भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता (interpersonal skill) (negotiation - वाटाघाटी करणे, conflict management - तात्विक संघर्ष करणे, assertiveness skills - खंबीरपणा, refusal skills - नकार देण्याची कला, influencing - प्रभाव पाडण्याची कला, persuasion skills - मन वळवायची क्षमता, networking - संबंध वाढवायची कला, motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य)

आणि आजचं ध्येय -

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन.

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे

ही ॲप्स शोधली

Negotiation 360

ह्या ॲपची सुरुवात स्व-मूल्यांकनाने सुरू होते. वापरकर्ते स्वतःला अनेक गुणधर्मांवर रेट करतात ज्यावर हे ॲप वापरकर्त्याला पाच मूलभूत वाटाघाटी शैलींपैकी एकामध्ये टाकते.

त्यानंतर प्रत्येक वाटाघाटीचं स्कोअरकार्ड बनवून वाटाघाटीतील प्रगतीचा मागोवा घेता येतो.

Making Conflict Work -

हे पण साधारण वरच्या ॲपसारखंच आहे

Speak Up

हे अॅप वापरकर्त्यांना खंबीर संवाद कौशल्याचा सराव करण्यासाठी एक व्यासपीठ देतं

Refuse To Lose

हे अॅप वापरकर्त्यांना ठामपणे आणि प्रभावीपणे नाही म्हणण्यास मदत करण्यासाठी संसाधने प्रदान करतं

The Art of Charm

हे अॅप संवाद, मन वळवणे आणि वाटाघाटी यासह प्रभावशाली कौशल्ये विकसित करण्यासाठी एक व्यापक दृष्टीकोन प्रदान करते. यामध्ये अभ्यासक्रम, पॉडकास्ट आणि प्रभावशाली संवाद कौशल्ये विकसित करण्यावरील लेख समाविष्ट आहेत.

ह्याची लिंक सापडत नाहीये. हे ॲप बनवणारा AJ Harbinger ह्याला विचारलंय. बघू तो काय म्हणतो.

persuasion skills - मन वळवायची क्षमता, networking skills - संबंध वाढवायची कला, motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य वगैरेची ॲप्स सापडली नाहीत

दिवस ७६

आजचा विषय (क्र. ०६/१०) भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता (interpersonal skill) (ह्याचे उपविषय - negotiation - वाटाघाटी करणे, conflict management - तात्विक संघर्ष करणे, assertiveness - खंबीरपणा, refusal skills - नकार देण्याची कला, influencing - प्रभाव पाडण्याची कला, persuasion skills - मन वळवायची क्षमता, networking - संबंध वाढवायची कला, motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य)

आणि आजचं ध्येय -

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन.

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे

Negotiation - वाटाघाटी करणे

ह्या विषयावर बऱ्याच गोष्टी आहेत. त्या इकडे डिटेलमध्ये देत नाही. हे वाचा. - Harvard University

Conflict management - तात्विक संघर्ष करणे

मॅकडोनल्डस् ला सतत संघर्षाशी सामना करावा लागतो. त्यांचे ११८ देशांत ४०,००० फ्रॅंचायसी आहेत. त्यांच्याशी संघर्ष, स्थानीय समूहांशी (ज्यांना मॅकडोनल्डस् आपल्याकडे नको आहे) संघर्ष, वेगवेगळ्या देशांशी आणि तिथल्या पार्ट्यांशी संघर्ष, त्यांच्या दोन लाख कर्मचाऱ्यांमधील संघर्ष, ग्राहकांशी संघर्ष (प्रतिदिनी सरासरी ७ कोटी ग्राहक जे दर सेकंदाला ७५ बर्गर खातात😄) …..

ह्या सगळ्या लढ्यांसाठी मॅकडोनल्डस् ने बऱ्याच क्लृप्त्या काढल्या आहेत.

उदा. फ्रॅंचायसी साठी “Partnering for Success” (अर्थात एकमेका सहाय्य करू, अवघे धरू सुपंथ)

वेगवेगळ्या वर्ण, जाती, धर्म असलेल्या लोकांना बरोबर घेऊन काम कसं करायचं ह्याचं प्रशिक्षण

संघर्ष सोडवण्याचे तीन प्रकार (confrontational model, harmony model, regulative model) कुठे आणि कसे वापरायचे ह्याचं प्रशिक्षण

ग्राहकांशी होणारे संघर्ष कसे हाताळावे त्याचं प्रशिक्षण ……

Influencing skill - प्रभाव पाडण्याची कला

The Oprah Effect म्हणजे एखाद्या प्रभावी व्यक्तीने एखाद्या पुस्तकाला प्रशस्ती दिल्यानंतर पुस्तकाच्या विक्रीवर होणारी बढत. आॅप्रा विन्फ्री ही एक प्रसिद्ध influencer आहे. ती १९९६ पासून Oprah Book Club नावाचा टीव्ही कार्यक्रम चालवायची आणि तिला आवडलेल्या पुस्तकांविषयी बोलायची. त्यामुळे त्या पुस्तकांची भरभरून विक्री व्हायची. ह्यावरून Oprah Effect ही संज्ञा रूढ झाली.

Persuasion skill - मन वळवायची क्षमता

स्टीव्ह जॅाब्सला त्याची कंपनी (ॲपल) चालवायला एक कद्दावर/ जबरदस्त माणूस हवा होता. त्याची नजर पडली जॅान स्कलीवर. जॅान स्कली तेव्हां बलाढ्य पेप्सीचा प्रेसिडेंट होता. आणि अॅपल एक छोटीशी कंपनी आणि ती चालवणारा स्टीव्ह जॅाब्सही छोटासा (२७ वर्षांचा). पण त्याच्या मन वळवायच्या कलेमुळे जॅान स्कली पेप्सी सोडून ॲपलचा CEO झाला. स्टीव्ह जॅाब्सने जॅान स्कलीला विचारलेला हा प्रश्न जगप्रसिद्ध झालाय - तुला आयुष्यभर साखरेचं पाणी (पेप्सी) विकत रहायचंय की जग बदलायचंय?

Motivational skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य

पेप्सीची CEO इंद्रा नूयीची ही गोष्ट ह्या कौशल्याचं एक उदाहरण आहे.

ती दरवर्षी पेप्सीच्या ४०० कर्मचाऱ्यांच्या पालकांना एक पत्र पाठवत असे. त्यात तुमचा पाल्य पेप्सीमधे काय काम करतो हे ती सांगे आणि नंतर त्यांचे उपकार मानत असे - पाल्यांचं उत्तम संगोपन केल्याबद्दल.

दिवस ८६

आजचा विषय (क्र. ०६/१०) भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता (interpersonal skill) (ह्याचे उपविषय - negotiation - वाटाघाटी करणे, conflict management - तात्विक संघर्ष करणे, assertiveness - खंबीरपणा, refusal skills - नकार देण्याची कला, influencing - प्रभाव पाडण्याची कला, persuasion skills - मन वळवायची क्षमता, networking - संबंध वाढवायची कला, motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य)

आणि आजचं ध्येय -

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन.

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे

Daniel Goleman

गोलमनने भावनिक भागांकाचं (emotional quotient) भावनिक संपर्क साधण्याच्या क्षमतेतलं महत्व जगाला सांगितलं.

Virginia Satir ने कुटुंबांचं मानसिक आरोग्य interpersonal skill ने कसं सुधारतं ह्यावर बरंच संशोधन केलं आहे.

Robert Cialdini चं संशोधन influencing - प्रभाव पाडण्याची कला, persuasion skills - मन वळवायची क्षमता ह्या विषयांवर आहे.

Stephen Covey हा त्याच्या The 7 habits of Highly Effective People ह्या पुस्तकासाठी प्रसिद्ध आहे. त्याने भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता ह्यावर भर दिला आहे.

संघर्ष सोडवण्यावरच एक मह्तवाचं तंत्र म्हणजे TKI model. हे शोधलं Thomas आणि Kilmann ह्या द्वयीनं शोधलं.

Eric Bern नं Transactional Analysis ह्या संशोधनातून पालक, प्रौढ आणि शिशू ह्या आपल्या मनाच्या अवस्थांचा थांग घेतला. ह्यानेच Games People Play ह्या पुस्तकात आपण एकमेकांशी कसे विचित्रपणे वागतो हे दाखवून दिलं आहे.

Five love languages ह्या रचनेतून Gary Chapman ने आपण लोकांना किती प्रकारे प्रेम देतो आणि आपण कसं घेतो हे दाखवून दिलं आहे.

David Cooperride ने लोकांनी एकत्र येऊन Appreciative Inquiry ह्या तत्वानं काय कमालीचं काम होऊ शकतं हे दाखवून दिलंय.

Harvard, MIT आणि Tufts ह्या विद्यापिठानी एकत्र येऊन Program on Negotiation नावाचा एक विभागच स्थापलाय.

पुढच्या अभ्यासासाठी टिपून ठेवलेली नावं -

Eleanor Roosevelt, Dalai Lama, Confucius, William Marston, Thomas Harris

दिवस ९६

आजचा विषय (क्र. ०६/१०) भावनिक संपर्क साधण्याची क्षमता (Interpersonal skill)

(ह्याचे उपविषय - negotiation - वाटाघाटी करणे, conflict management - तात्विक संघर्ष करणे, assertiveness - खंबीरपणा, refusal skills - नकार देण्याची कला, influencing - प्रभाव पाडण्याची कला, persuasion skills - मन वळवायची क्षमता, networking - संबंध वाढवायची कला, motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - भावनिक संपर्क क्षमता (interpersonal skill) म्हणजे इतर व्यक्तींचे मूड्स (मानसिक भरती ओहोटी), इच्छा, प्रेरणा किंवा हेतू समजणे आणि त्यावर प्रतिसाद देणे ह्याची क्षमता.

ह्या गुणामधे वाटघाटी करणे (Negotiation), वैचारिक संघर्ष सोडवणे (Conflict management), प्रभाव पाडणे (Influencing), प्रेरणा देणे (Motivating), इतरांशी नातेसंबंध जोडणे (Networking) तसेच एखाद्या गोष्टीस व्यवस्थितपणे नकार देणे हे सर्व येतं.

वापरायची पद्धत -

वरील प्रत्येक घटकात कसं यशस्वी व्हावं ह्यावर भरपूर संशोधन झालं आहे त्याचा अभ्यास करणे

वेळापत्रक बनवून सराव करणे

चान्स मिळेल तिथे वापरून त्यांची नोंद ठेवणे

२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे.

प्रश्न खाली लिहिलेयत. उत्तरं फार मोठी होतील म्हणून ह्या पोस्टमधे फार लिहीत नाही.

२.१ तुमची आंतरवैयक्तिक कौशल्यांची व्याख्या काय आहे आणि ते वैयक्तिक आणि व्यावसायिक दोन्ही संदर्भांमध्ये महत्त्वाचे का आहेत? (लोकांबरोबर आपण वेगवेगळ्या कारणांसाठी संवाद साधतो. उदा. negotiation - वाटाघाटी करणे, conflict management - तात्विक संघर्ष करणे, assertiveness - खंबीरपणा दाखवणे, refusal skills - काही गोष्टींना नकार देणे, influencing - त्यांच्यावर प्रभाव पाडणे, persuasion skills - त्यांचं मन वळवणे, networking - संबंध वाढवणे, motivation skills - प्रेरित करणे ह्यांसाठी वेगवेगळी तंत्रं वापरावी लागतात. ह्या तंत्रांचा वापर करून लोकांना एकत्र घेऊन आपण जग सुंदर बनवू शकतो)

२.२ जेव्हा तुम्हाला परस्परसंबंध निर्माण करण्यासाठी किंवा संघर्ष सोडवण्यासाठी परस्पर कौशल्यांचा वापर करावा लागला तेव्हा तुम्ही वैयक्तिक अनुभव सामायिक करू शकता आणि तुम्ही त्याच्याशी कसे संपर्क साधला? (बऱ्याच गोष्टी आपल्याला सांगता येतील. पण तंत्रं वापरून संवाद साधायचं काम अजून तरी केलं नाहीये.)

२.३ ह्या विषयांवरची काही महत्वाची तंत्रं सांगाल का?

negotiation - वाटाघाटी करणे (Harvard Negotiation Project's Principled Negotiation, Fisher and Ury's Getting to Yes, BATNA, Win-Win or Collaborative Negotiation, Competitive or Distributive Negotiation)

conflict management - तात्विक संघर्ष करणे (Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument, Interest-Based Relational (IBR) Approach, Dual Concern Model, Circle of Conflict Model, Conflict Escalation Model, Mediation and Alternative Dispute Resolution (ADR) Models, VOMP Model)

assertiveness - खंबीरपणा (DESC Model, Broken record technique, Fogging, I-Message Model, ASSERT Model, The Three-Step Assertion Process)

refusal skills - नकार देण्याची कला (Assertive "No", Alternative Options)

influencing - प्रभाव पाडण्याची कला (Six Principles of Influence by Robert Cialdini, The Influencing Styles Model by psychologists Allan R. Cohen and David L. Bradford, The 5 P's Model of Influence by Michael Pantalon)

persuasion skills - मन वळवायची क्षमता (Elaboration Likelihood Model (ELM) by Richard E. Petty and John T. Cacioppo, AIDA Model, Social Proof)

networking - संबंध वाढवायची कला (The 5-Step Networking Process Model, The Strength of Weak Ties Model by Mark Granovetter, The Network Building Blocks Model by Karen Stephenson, The Networking Iceberg Model)

motivation skills - प्रेरित करण्याचं कौशल्य (Maslow's Hierarchy of Needs, Expectancy Theory by Victor Vroom, Goal Setting Theory by Edwin Locke and Gary Latham, Herzberg's Two-Factor Theory, Self-Determination Theory by Edward Deci and Richard Ryan)


जीवन कौशल्ये (Life skills or 21st century skills) - ०५/१० - संवादक्षमता (Communication skill)

Photo credit - UNICEF

अभ्यासक्रम 

१. ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं

२. ह्या विषयाचा एक सिद्धांत समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे आणि ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणं 

३. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे आणि ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणं 

४. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणं 

५. ह्या विषयावरच्या काही पुस्तकांचे सारांश वाचणं

६. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणं आणि ती ऐकणं 

७. ह्या विषयावरची मोबाईल apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणं 

८. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणं

९. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणं

१०. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणं

सराव (दररोज एक तास वेळ देणे)

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल ह्याचं वाचन

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - ह्या विषयाचा सराव करणे (म्हणजे एखादं तंत्र वापरून पाहणं)

शंभर दिवसांचा प्रवास   

दिवस ५
आजचा विषय - संवाद कौशल्य (communication skill)
आणि आजचं ध्येय - ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं. 
आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
व्याख्या -
संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे वगैरे… बापरे. ऐकायचे एवढे प्रकार? एका कानाने ऐकणे आणि दुसऱ्या कानाने सोडणे एवढच माहित होतं)
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे😀)

दिवस १५
ह्यातलं एखादं तंत्र आज वापरणार - अभिप्राय देण्याच्या तीन पद्धती पूर्वी वाचल्यायत - मॅकिन्सी, स्टॅनफर्ड आणि SKS. त्यातली एखादी आज वापरतो
आजचा विषय - संप्रेक्षण क्षमता (Communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे
३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे
आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
ध्येय १. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)
ध्येय २. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे
फिल डॅनियल्सचं ‘थांबवा-चालू ठेवा-सुरू करा’ (SKS Model - Stop doing Keep doing Start doing) हे तंत्र आज वापरलं.
बायकोला वही पेन देऊन माझ्या विषयी थांबवा-चालू ठेवा-सुरू करा हे लिहायला सांगितलं आणि मी तिच्याविषयी लिहिलं. पहिल्यांदाच हा प्रयोग केला. आता एका महिन्यानंतर काय प्रगती झाली ते तपासणार. प्रगती झाली तर मस्त.
ध्येय ३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे
हुब्रिस म्हणजे जाणूनबुजून एखाद्याचा अपमान करणे. महाभारतातली ही गोष्ट हुब्रिसचं उदाहरण आहे. ही वाचली - दुर्योधन मयसभेतल्या तलावावर फरशी समजून चालला आणि पाण्यात पडला. त्यावर द्रौपदी जोरात हसून म्हणाली - आंधळ्याचा मुलगा. धडपडणारच.
ह्या अपमानामुळे अखेर महाभारत घडलं.

दिवस २५
१०० दिवसांचं ध्येय - दहा विषयांचा तज्ञ होणं 💪
आजचा विषय - संप्रेषण किंवा संप्रेक्षण क्षमता (communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे
३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे
आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन.
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)
२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे
बनवलं
दररोज एक तास वेळ देणे (त्याउप्पर अर्धा तास ५०० शब्द लिहिणे आणि मोठ्याने वाचणे असं ठरवतोय)
पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल
११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे
२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)
४१ ते ६० मिनिटं - सराव करणे
३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे
हे बोल शोधले.
Steve Forbes - "Your brand is the single most important investment you can make in your business.” (तुमचा ब्रँड किंवा गुणवत्तेचा ठसा ही तुमच्या आयुष्यातली सर्वात महत्त्वाची गुंतवणूक आहे)
Stephen Covey - Most people do not listen with the intent to understand; they listen with the intent to reply (बहुतेक लोक समजून घेण्यापेक्षा उत्तर देण्याच्या उद्देशाने ऐकतात.)
William Wordsworth - Fill your paper with the breathings of your heart (लेखन म्हणजे आपल्या हृदयस्पंदनाने बहरलेला कागद)

दिवस ३५
Communication skill ह्या विषयावरचे चित्रपट मला बघायचे आहेत. तुम्हाला माहित आहेत का?
मी पाहिलेले हे दोन चित्रपट - 
The King’s speech (किंग जॉर्ज सहावा याने आपल्या तोतरेपणावर कशी मात केली याची ही कथा)
Arrival (परग्रहावरून आलेल्या लोकांशी संवाद स्थापित कसा केला गेला ह्याची कहाणी)
आजचा विषय (क्र. ०५) संप्रेक्षण/ संवाद क्षमता (communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयावरचं एखादं नवीन तंत्र वापरून बघणे (मागच्या वेळी ५०० शब्द लिहून काढणे हे तंत्र वापरून बघितलं होतं)
आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणे
आज ठरवलं की आपण बोलतानाचं व्हिडियो रेकाॅर्ड्ंग करायचं.
केलं.
खतरनाक अनुभव.
मला वाटलं होतं की मी लोकांशी ठीकठाक बोलतो. पण समोरच्या कॅमेराने माझी काशी केली.
पण धीर सोडायचा नाही हे नक्की केलं.
एक चांगला सल्ला यूट्यूबवर मिळाला
दररोज फक्त ८ मिनिटं द्या
पहिली २ मिनिटं - काहीही बोला
नंतरची २ मिनिटं - तुमचं रेकाॅर्डिंग ऐका
नंतरची २ मिनिटं - तुमचं रेकाॅर्डिंग पहा (ऐकू नका)
नंतरची २ मिनिटं - तुमचं रेकाॅर्डिंग ऐका आणि पहा आणि ते कसं सुधारतां येईल ते बघा

दिवस ४५
आजचा विषय (क्र. ०५) संवादक्षमता (communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे
ह्या दोन पुस्तकांचे सारांश वाचले.
Skill with people (1968) by Les Giblin आणि Made to Stick (2007) by Chip Heath.
सारांश -
Skill with people (1968) by Les Giblin, a pioneer of the personal development industry
ह्या पुस्तकातलं मला सगळ्यात आवडलेलं वाक्य - लोकांशी बोलताना तुम्ही कितीदा सगळ्यात महत्वाच्या विषयावर बोलता? तो महत्वाचा विषय म्हणजे ‘ते’ (तुम्ही ज्यांच्याशी बोलताय ते).
बाकीची बरीच माहिती टिपिकल अमेरिकन वातावरणाला शोभेल अशी आहे (म्हणजेच, जे काही बोलता त्याने तुम्हाला काय फायदा होईल ते बघा)
उदा. त्याच्या विषयी माहिती विचारा, त्या माणसाचं गुणगान करा, त्याच्याशी बोलताना त्याच्या नावाचा उल्लेख करा, त्याने बोललेलं कान देऊन ऐका, मी/ माझं/ मला हे शब्द टाळा, त्याच्या मताशी सहमत रहा, त्याने सांगितलेल्या माहितीवर प्रश्न विचारा, तुमचं एखादं काम करवून घ्यायचं असेल तर ते काम करून त्याचा कसा फायदा होईल ते सांगा, डोळ्यात खोलवर पाहून थॅंक्यू म्हणा वगैरे वगैरे. हे सगळे प्रश्न जरा नाटकी वाटले.
आपल्या इकडे असं कोणी बोललं तर त्याल हे ऐकायला मिळेल😀 - “हे सगळं ठीक आहे. आता मुद्यावर ये. किती पैसे पाहिजेत?”
ह्या पुस्तकातला हा एक मुद्दा मजेदार वाटला - सुरुवातीला छोटे छोटे ‘हो’ घ्या (micro yeses) म्हणजे शेवटचा मोठा ‘हो’ घ्यायची पार्श्वभूमी तयार होईल. आणि ह्यावरचं एक उदाहरण आठवलं (लता रफीचं आराधनातलं गाणं😀) -
तो - (क्या) बागेंमें बहार है?
ती - हां
तो - (क्या) कलियोंपे निखार है?
ती - हां
तो - (क्या) आज सोमवार है?
ती - हां
आणि शेवटचा मोठा हो घेणारा प्रश्न
तो - (क्या) तुमको मुझसे प्यार है?
ती - हां बाबा हां
😀
अजून एक आवडलेला भाग म्हणजे चुका दाखवताना चुकीवर फोकस करा, चूक करणाऱ्यावर नाही. आणि दोघं मिळून चूक सुधारा.
Made to Stick (2007) by Chip Heath
आपण जे बोलतो ते लोकाच्या लक्षात कसं राहील ह्या विषयावरचं हे पुस्तक आहे.
लेखकाने परिणामकारक संवादाचं SUCCES हे तंत्र सांगितलं आहे.
१. Simplicity - संदेश सर्वांना कळेल अश्या सोप्या भाषेत करावा. त्यामुळे तो लोकांच्या लक्षात राहातो. (example of high concept pitch - Canada pitch - “We are like France without the attitude”)
२. Unexpected idea - काही तरी अनपेक्षित बोललं तर ते लोकांच्या लक्षात राहातं (example of breaking the pattern) - Atkin’s diet slogan - Don't go on a diet. As long as you eat healthy food and keep fit you'll be fine!
Heart attack grill नावाच्या हाटेलाने असलं अनपेक्षित नाव ठेवल्यामुळे ते जगभर प्रसिद्ध झालं. त्यांनी मेन्यूही अनपेक्षित ठेवला. उदा. Triple bypass hamburger. त्यांच्या वेट्ररेसेस नर्सेसच्या गणवेषात असतात
३. Concrete - तुमच्या वाक्यामुळे लोकांच्या डोळ्यांसमोर चित्र उभं राहू शकलं तर ते बराच काळ लक्षांत राहातं. उदा. हाटेलच्या महिला कर्मचाऱ्यांना दिलेला संदेश - तुमच्या मुलीच्या वाढदिवसाच्या पार्टीत तुम्ही जसे वागाल तसं इथे वागा.
४. Credible - तुमच्या संवादात आकडेवारी (statistics), संशोधन (research), तक्ते वगैरे असल्यात लोकांच्या नीट लक्षात राहातं. Sinatra test ही एक नवीन कल्पना समजली. फ्रॅंक सिनात्राचं गाणं (If I can make it there, I'll make it anywhere) हे एक विश्वासार्हतेचं प्रतिक मानलं जातं.
५. Emotional - उदा. आम्हाला जिम् ला जायला वेळच मिळत नाही असं म्हणणाऱ्यांना असं समजावल्यास त्यांना ते दीर्घकाळ लक्षात राहातं - मेहनतीचं काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना प्रत्येक कामामुळे किती कॅलरीज खर्च होतात हे कळलं तर आपण काम करतो म्हणजे जिम् चं करतोय असं वाटायला लागतं
६. Stories - परिणामकारक गोष्टी वापरून संदेश दिल्यास तो कायमचा लक्षात राहातो
हे वाचताना गोष्टींचे तीन प्रकार कळले - The Challenge Plot or a David and Goliath plot, The Connection plot (Story about bridging relationship gaps, for example, racial or religious), The Creativity or MacGyver Plot (solving a long-standing problem)

दिवस ५५
आजचा विषय (क्र. ०५) संवादक्षमता (communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांचे सारांश काढणे
भाषण पहिलं - 5 ways to listen better by Julian Treasure, Sound consultant
सारांश
प्रत्येक दिवसाच्या आपल्या संवादात अंदाजे ६०% वेळ ऐकण्यात घालवतो. पण त्यातलं फक्त २५% आपण लक्षात ठेवतो. हळूहळू आपली ऐकण्याची कला आपण विसरतोय.
ऐकणं म्हणजे काय? ऐकणं म्हणजे कानावर पडलेल्या ध्वनीचा अर्थ लावणं.
आपण आवाज पकडून ठेवण्याचे नवनवीन शोध लावले. उदा. कागदावर उतरवणे, आवाज रेकॅार्ड करणे वगैरे. त्यामळे ऐकण्याकडे आपलं लक्ष कमी झालं. आणि जगातला गोंगाट वाढल्याने ऐकणं म्हणजे एक थकवा आणणारी गोष्ट झाली आहे.
जुलियन आपली ऐकण्याची कला वाढवण्यासाठी पाच साधे व्यायाम सांगतो.
१. दिवसातली तीन मिनिटे शांततेत घालवा.
२. काही काळ आवाजाचा मिक्सर ऐका. किती प्रकारचे आवाज एकाच वेळी आपल्या कानावर पडतायत ते कान देऊन ऐका.
३. घरात/ हापिसात येणाऱ्या नेहमीच्या आवाजातलं संगीत ऐकण्यासाठी थोडा वेळ काढा उदा. वॅाशिंग मशीनचा आवाज ऐकणे
४. हा मुद्दा काही नीट कळला नाही☹️ (The next exercise is probably the most important of all of these, if you just take one thing away. This is listening positions -- the idea that you can move your listening position to what's appropriate to what you're listening to).
५. RASAचा वापर करा - Receive, Appreciate, make Sounds (hmm, OK, oh etc), Ask questions
भाषण दुसरं - What you discover when you really listen by Hrishikesh Hirway
हृषिकेश हिरवे हा स्वतः एक संगीतकार आहे. त्याने कित्येक संगीतकारांच्या मुलाखती घेतल्या. त्याला हे जाणून घ्यायचं होतं की त्यांच्या प्रत्येक गाण्याचा प्रवास कसा झाला, प्रत्येक धुन कशी खुलत गेली वगैरे. हे सगळं कळल्यामुळे तो त्याचं संगीत जास्त enjoy करू शकला.
हे सगळं करताना त्याच्या लक्षात आलं की लोक जेव्हां बोलतात त्यातही बरेच पदर असतात. बरंच बोलतात ते का बोलतात, त्यांना आणखी काही बोलायचं असेल ते राहून गेलं का, बरंच काही सांगायचं असेल पण सांगितलं जात नाही वगैरे वगैरे. आपण नीट लक्ष देऊन ऐकल्यास आपल्याला बरेच शोध लागतात. थोडक्यात काय, आपण हे सगळे पदर खुलवण्यासाठी ऐकलं पाहिजे.
भाषण तिसरं - The transformative power of classical music by Benjamin Zander, Composer
सारांश -
८० वर्षांचा संगीतकार (composer). पण त्याची ऊर्जा बघण्यासारखी आहे. तो कंपन्यांमध्ये भाषणं देतो, गरीब वस्तीत भाषणं देतो, अनाथ मुलांपुढे बोलतो. त्याचं स्वप्न एकच - जगातल्या सगळ्यांमध्ये संगीताची आवड निर्माण करणं.
फक्त त्याचा उत्साह बघायला हे भाषण ऐका. सगळ्यात आवडलेलं त्याचं वाक्य - कोणाशीही बोलताना हे गृहीत धरून बोला की हे माझं त्याच्याबरोबरचं शेवटचं वाक्य आहे. तुमच्या बोलण्याचा सूरच बदलून जाईल.

दिवस ६५
आजचा विषय (क्र. ०५/१०) संवादक्षमता (communication skill)
आणि आजचं ध्येय -
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन.
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे
ही ॲप्स शोधली
ओराय् म्हणजे तुमचा सभाधीटपणा (public speaking) वाढवणारा प्रशिक्षक (coach) आहे.
Voice Analyst
आपल्या आवाजाचं विश्लेषण करणारं हे ॲप आहे.
बोलण्याचा वेग (speed), मात्रा (volume), पट्टी (scale) वगैरेचं विश्लेषण करून आपलं बोलणं सुधारण्यासाठी हे ॲप आहे.
Storytelling ही एक ग्रेट कला आहे.
हे ॲप आपल्याला आपल्या लिखाणात मदत करतं.
आपल्या गोष्टीतल्या सगळ्या पात्रांना न्याय मिळतोय का, आपल्या गोष्टीची रचना (structure) व्यवस्थित आहे का, वातावरणनिर्मिती व्यवस्थित झाली आहे का वगैरे वगैरे
Active listening (लक्षपूर्वक ऐकणं) हा आपल्या संवादक्षमतेचा मोठा भाग आहे. ही क्षमता वाढवायला ही काही ॲप्स आहेत. पण त्यांचा मी अजून नीट अभ्यास केला नाहीये.
Mindful Listening, Focus@Will, ListenWise इत्यादी.

दिवस ७५
आजचा विषय (क्र. ०५/१०) - संवाद क्षमता (communication skills)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे
Business Storytelling म्हणजे थोडक्यात - काळजाला हात घालणाऱ्या गोष्टी सांगणे
कंपन्या आपला ब्रँड, मूल्ये, ध्येय वगैरेच्या भोवती कहाण्या रचतात आणि वेगवेगळ्या माध्यमातून (मजकूर, ॲाडियो, व्हिडियो) लोकांपर्यंत पोहोचवतात. त्याने लोकांची निष्ठा मिळवतात.
पहिली कहाणी TOMS Shoes ची
तुम्ही एक जोड पायताण घ्या. त्याचा मोबदला म्हणून आम्ही गरीब देशांतल्या एकाला एक जोड तुमच्या नावाने पाठवतो.
ही त्यांची Business Storytelling आहे.

दुसरी कहाणी Apple ची
आम्ही वेगळे आहोत. आम्ही जग बदलायला जन्माला आलोय.
ही त्यांची बिझनेस कहाणी.
ह्या व्हिडियोतून त्यांनी ती कशी सांगितली आहे ते पहा

तिसरी कहाणी Nike ची
खेळाच्या मैदानात जर जातपात, धर्म, रंग समान असतील तर जगातही तसंच असायला हवं हा संदेश देणारी ही कहाणी

चौथी कहाणी Nespresso ची
We want to have a positive impact (आम्हाला सकारात्मक परिणाम हवा आहे)
“आम्ही पुनर्वापर (recycling) किती प्रकाराने करतो” हे सांगणारी ही कहाणी

पाचवी कहाणी Horlick ची
मुलांचं शरीर आणि मन ह्या दोन्हीची काळजी आम्ही घेतो हे सांगणारं Horlicks चं परीक्षेच्यावेळी गायचं राष्ट्रगीत

दिवस ८५
आजचा विषय (क्र. ०५/१०) संवादक्षमता (communication skills)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे
Dale Carnegie - त्याचं How to win friends and influence हे पुस्तक म्हणजे Communications ह्या विषयावरचं एक बायबल झालंय
Marshall Rosenberg - Non violent communication (NVC) ह्या तंत्राचा जनक
Carl Rogers - “Active listening” ह्या तंत्राचा जनक
Joseph Luft and Harry Ingham - Johari Window ह्या तंत्राचे जनक (दोघांच्या नावाच्या पहिल्या दोन अक्षरांनी JoHari हा शब्द बनलाय). खरं तर स्वची जाणीव ह्या विषयाखाली हे यायला हवं. पण इकडे लिहून ठेवतो. विसरायला नको.
William Marston - DISC (Dominance, Influence, Steadiness, Conscientiousness) model चा जनक
William Isaacs - OAR (openness, awareness, responsibility) model चा जनक
Judi Brownell - हिने HURIER (Hear, Understand, Remember, Interpret, Evaluate, Respond) ह्या मॅाडेलचा शोध लावला. कसं ऐकावं ह्याविषयीचं हे मॅाडेल आहे.
Annette Simmons - हिने The story factor (२००१) च्या तिच्या पुस्तकात Business Storytelling ही कल्पना मांडली. ह्या विषयावर काम केलेली आणखी काही मंडळी - Peter Guber, Steve Denning, Nancy Duarte, Robert McKee
पुढच्या अभ्यासासाठी टिपून ठेवलेली नावं -
Deborah Tannen, Marshall McLuhan, George Gerbner, Virginia Satir, Erving Goffman, Paul Ekman, Sherry Turkle

दिवस ९५
आजचा विषय (क्र. ०५/१०) संवादक्षमता (Communication skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
व्याख्या - संभाषण कौशल्य किंवा संवाद कौशल्य किंवा संप्रेषण कौशल्य (Communication skill) म्हणजे प्रभावीपणे माहिती देण्याची आणि प्राप्त करण्याची क्षमता. अर्थात बोलण्याची आणि ऐकण्याची कला.
वापरायची पद्धत -
पायरी पहिली - संवादाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांचे बारकावे समजून घेणे (बोलणे/ लिहिणे/ देहबोली किंवा बॅाडी लॅंग्वेज, औपचारिक/ अनौपचारीक, एकाशी बोलणे/ समुहात बोलणे, सक्रिय ऐकणे, भावनापूर्ण ऐकणे, चिकित्सकपणे ऐकणे वगैरे
पायरी दुसरी - वरील प्रकारांसाठी स्वतःची एक शैली बनवणे
पायरी तिसरी - वेळापत्रक बनवून सराव करणे
पायरी चौथी - प्रत्येक प्रकार कुठे वापरता येईल ह्याची संधी शोधत राहून आपल्या कलेचा उपयोग करत रहाणे (योग्य वेळी संवाद न करणे ह्याचा ही सराव करणे)

२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे.
प्रश्न खाली लिहिलेयत. उत्तरं फार मोठी होतील म्हणून ह्या पोस्टमधे फार लिहीत नाही.
२.१ प्रभावी संप्रेषणाची तुमची व्याख्या काय आहे आणि त्याचे प्रमुख घटक कोणते आहेत?
परिणामकारक संप्रेषण म्हणजे माहिती, कल्पना, विचार आणि भावनांची देवाणघेवाण करण्याची प्रक्रिया.
प्रमुख घटक - clarity, Active listening, Nonverbal communication, Empathy, Adaptability, Respect and courtesy
२.२ सांस्कृतिक फरक किंवा पूर्वाग्रह यासारख्या सामान्य अडथळ्यांवर मात कशी करता येईल? (सांस्कृतिक फरक - समोरच्या व्यक्तीला आधी सांगितलेलं बरं की मला तुमची सांस्कृती माहीत नाही. त्यामुळे चूक भूल द्यावी घ्यावी. पूर्वग्रह असलेल्याशी न बोलणं बरं. का फुकट वाफ दवडा?)
२.३ जेव्हा तुम्हाला एखादे कठीण संभाषण करावं लागलं त्याचे अनुभव सांगता का?
२.४ सक्रिय ऐकण्याची (active listening) काही तंत्रं सांगू शकाल का? (Pay attention and be present, Avoid interrupting, Use verbal and nonverbal cues, Paraphrase and summarize, Ask open-ended questions, Avoid judgment and assumptions)
२.५ प्रभावी संप्रेषणामध्ये मौखिक संप्रेषणाची (nonverbal communication) भूमिका काय आहे?
उत्तर काढायला जरा अभ्यास करावा लागेल.

जीवन कौशल्ये (Life skills or 21st century skills) - ०४/१० - चिकित्सक विचार करण्याची क्षमता (Critical Thinking skill)


Photo credit - UNICEF

अभ्यासक्रम 

१. ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं

२. ह्या विषयाचा एक सिद्धांत समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे आणि ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणं 

३. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे आणि ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणं 

४. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणं 

५. ह्या विषयावरच्या काही पुस्तकांचे सारांश वाचणं

६. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणं आणि ती ऐकणं 

७. ह्या विषयावरची मोबाईल apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणं 

८. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणं

९. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणं

१०. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणं

सराव (दररोज एक तास वेळ देणे)

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल ह्याचं वाचन

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - ह्या विषयाचा सराव करणे (म्हणजे एखादं तंत्र वापरून पाहणं)

शंभर दिवसांचा प्रवास    

दिवस ४

आजचा विषय - चिकित्सक विचार करण्याची क्षमता (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं. 

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

व्याख्या -

चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे. ही महत्वाची पायरी.

प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्याचा पार सॅाक्रेटिसच्या काळापासून किंवा गौतमऋषींच्या काळापासून विचार सुरू आहे. त्यातली एखादी पद्धत वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे.

सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या.

ह्या क्षमतेचे फायदे -

ह्यापुढे प्रत्येक क्षमतेचे फायदे शोधत बसत नाही. ह्या सगळ्या दहा कौशल्यांचे हे फायदे आहेत. तेच पाठ करतो.

१. कुठलाही विचार करताना तो शास्त्रीय पद्धतीने करायची क्षमता वाढून विचारांना एक मजबूत पाया लाभेल

२. मानसिक ताकद वाढून मनावरील हल्ले परतवता येतील

३. समाजात वागायचं कौशल्य प्राप्त होईल

४. लोक आपल्या मार्गदर्शनाने स्वतःचं आयुष्य चांगलं जगू शकतील

५. लोकसेवेने समाधान मिळेल

दिवस १४

ह्यातलं एखादं तंत्र आज वापरणार - पॅाल-एल्डरची चौकट, हॅन्लॅानचा वस्तरा, प्लेटोचं पूर्वग्रह उच्चाटन, सुकरातची प्रश्नावली

आजचा विषय - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे

३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

ध्येय १. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या

ध्येय २. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे

Hanlon’s Razor (ह्याचा अनुवाद मी हॅन्लॅानचा वस्तरा असा केलाय. चूकभूल द्यावी घ्यावी) हे तंत्र वापरायचं ठरवलंय.

हे तंत्र असं आहे - “never attribute to malice that which is adequately explained by stupidity” म्हणजेच “जी कोणी चूक केली आहे ती जाणूनबुजून केली आहे असा शिक्का मारण्याआधी भरपूर उलट तपासणी करा. कदाचित तो मूर्खपणा असेल किंवा अज्ञानामुळे झालं असेल.”

हे ठरवताना साधारणपणे हे प्रश्न विचारावे. सोदाहरण सांगतो -

ती - मोलकरणीला ताबडतोब काढून टाकणार आहे.

तो - ठीक आहे. पण हा निर्णय घेण्यापूर्वी मी थोडे प्रश्न विचारतो. त्याने आपल्याला फायदा होईल.

ती - ओके

तो - मोलकरणीला काढावंसं का वाटतं तुला?

ती - (गूगल केल्यावर जवळ जवळ सहा सात कॅामन कारणं मिळाली. त्यातलंच एक घेतो.)

तो - ती हे जाणून बुजून करते असं तुला का वाटतं?

ती - $#%&€*

तो - तू तिच्याशी ह्याविषयी काय बोललीस? तिचं त्यावरचं म्हणणं तुला कितपत पटलं?

ती - $#%&€*

तो - हे तिचं वागणं चुकीमुळे किंवा अज्ञानामुळे होण्याची शक्यता किती असेल?

ती - $#%&€*

अश्या रितीने हा संवाद पुढे नेल्यास कुठे ना कुठे गंगा जमुनेच्या संगमापर्यंत गाडी जाते.

मुद्दा हा की बऱ्याचदा दुसऱ्यांच्या चुका त्यानी मुद्दाम केल्यायत ह्याच भावनेने आपण वागतो. त्या त्या वेळी आपण हॅनलॅानला आठवलं पाहिजे.

ध्येय ३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

वाचली - सुकरातची प्रश्नावली


दिवस २४

१०० दिवसांचं ध्येय - दहा विषयांचा तज्ञ होणं 💪

आजचा विषय - चिकित्सकपणा (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

बनवलं

दररोज एक तास वेळ देणे

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - सराव करणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

हे बोल शोधले.

Andy Stanley. "The insecure leader will interpret critical thinking as criticism." (एखादा नेता आपल्या अनुयायांनी काही चिकित्सक प्रश्न विचारल्यास त्या प्रश्नांना टीका समजत असेल तर तो खरा नेता नाही)

Bell Hooks. "Critical thinking involves first discovering the who, what, when, and how of things." (क्रिटिकल थिंकिंगची सुरुवात कोण, काय, केव्हा, कसे ह्या प्रश्नांपासूनच होते)

Desmond Tutu - "Don't raise your voice, improve your argument" (आवाज वाढवू नका, युक्तिवाद सुधारा)

टीपः

चिकित्सकपणा ह्या विषयावर आपल्या पुरातन साहित्यात युक्तिवाद, न्यायसूत्र, वाद जल्प वितंड, वादविवादाची खंडन-मंडन पद्धती असं भरपूर लिहून ठेवल आहे.

ग्रीक तत्ववेत्त्यांनी आणि नंतरच्या पाश्चिमात्य विचारवंतांनीसुद्धा ह्या विषयावर बरंच काही लिहून ठेवलंय उदा. चुकीच्या यक्तिवादाच्या (fallacy) शंभर एक पद्धती, गैरसमजाच्या बऱ्याच जाती, पूर्वग्रहाच्या (bias) शंभर एक पद्धती, विरोधाभासाच्या (paradox) जवळ जवळ शंभर जाती वगैरे

भरपूर अभ्यास करावा लागणार आहे.

दिवस ३४

Critical thinking ह्या विषयावरचे चित्रपट मला बघायचे आहेत. तुम्हाला माहित आहेत का?

मी पाहिलेले हे दोन चित्रपट - 

‘गर्ल बॉक्सर' - जेसेलिन सिल्वा या तरुण बॉक्सर मुलीच्या आयुष्यावरची डाॅक्युमेंटरी. ह्यातून शिकण्यासारखं हे की असे चित्रपट मुलांना दाखवून बरेच शिक्षक चिकित्सक प्रश्न विचारतात, जेणेकरून मुलांना critical thinking समजते. 

‘The Boy Who Cried Warming.' - अल गोरसारख्या जागतिक स्तराच्या नेत्याला प्रश्न विचारणारी डाॅक्युमेंटरी. 

आजचा विषय (क्र. ०४) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची कला (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचं एखादं नवीन तंत्र वापरून बघणे (मागच्या वेळी हॅनलाॅन चा वस्तरा (Hanlon’s razor) हे तंत्र वापरून बघितलं होतं)

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणे

चिकित्सक क्षमतेवर एक नवीन तंत्र सापडलं. त्याला Socratic questioning (सुकरातचे प्रश्न) असं म्हणतात.

सुकरात एक ग्रीक तत्ववेत्ता होता (४७०-३९० ख्रिस्तपूर्व)

साॅक्रेटिसचे सहा प्रश्न -

१. काय प्राॅब्लेम आहे? पुरावा काय आहे?

२. हा प्राॅब्लेम का झाला असावा?

३. ह्यामुळे काय काय प्रकारचे परिणाम होतील? जास्तीत जास्त काय होईल?

४. हे परिणाम होतील असं का वाटतं?

५. आणखी कुठले परिणाम होऊ शकतात?

६. तुझा एखादा मित्र ह्या प्राॅब्लेमच्या ठिकाणी असता, तर मी त्याला काय सल्ला द्यावा असं तुला वाटतं?

२८०० वर्षं उलटली. त्यामुळे ह्या प्रश्नांत फेरफार झाला असेल. पण ध्येय असं की दुसऱ्याच्या कल्पनेला फायदा व्हावा.

ह्याचा वापर मी असा केला.

माझ्या एका मित्राला त्याच्या बाॅसने त्यांच्या कंपनीसाठी बढतीची (promotion) एक प्रक्रिया बनवायला सांगितली आहे. त्याला माझी मदत हवी होती. त्याला मी हे प्रश्न शिकवले. सोमवारी तो उत्तरांसह भेटेल. बघू काय करतोय.

दिवस ४४

आजचा विषय (क्र. ०४) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची कला (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

ह्या दोन पुस्तकांचे सारांश वाचले.

Weaponized Lies (2016) by Daniel J. Levitin, a Canadian cognitive psychologist.

लेखक म्हणतो की मिडियावर आपण जे वाचतो त्याची शहानिशा न करता त्यावर विश्वास ठेवतो, म्हणजेच आपण आपली चिकित्सकता वापरत नाही.

त्याने अमेरिकेतली बरीच उदाहरणं दिली आहेत.

ह्या लेखात ह्या पुस्तकाविषयी भरपूर माहिती दिली आहे -

मी वाचलेली सदरं - व्हिएटनाममधला खोटेपणा, इराक युद्धासाठी खोटेपणा, हिटलरचा खोटेपणा

Asking the Right Questions (1981) by Stuart M. Keeley and M. Neil Browne

इराकवर अमेरिकेने हल्ला कसा केला ह्याची ही कहाणी मला पहिल्यांदा कळली -

एका १५ वर्षाच्या मुलीने खोटी माहिती अमेरिकेच्या सरकारला दिली की इराकी सैनिकांनी माझ्यासमोर कुवैती इस्पितळातल्या कित्येक अर्भकांना इन्क्यूबेटरमधून बाहेर काढून जमीनीवर ठेवली. त्यामुळे त्या बाळांचं मरण ओढवलं.

ह्या एका खोट्या वक्तव्याचा बागुलबुवा बनवून अमेरिकेने इराकवर हल्ला चढवला. आणि आणखी एक कारण दिलं की इराककडे जग बुडवणारी शस्त्रे आहेत ज्यामुळे अख्या जगाला धोका आहे.

बऱ्याच वर्षांनी हे अमेरिकेचं कारस्थान बाहेर पडलं. त्यांनीच ही ‘स्टोरी’ घडवली होती. ही घटना आज नायिराह् टेस्टिमनी नावाने प्रसिद्ध आहे. जर सरकारातील काही जणानी चिकित्सक प्रश्न विचारले असते तर दहा वर्षांच युद्ध टळलं असत.

बाकी भरपूर प्रश्न, कारणमिमांसेचे प्रकार वगैरे ह्या पुस्तकात सापडतात.

आकडेवारी (statistics) आणि शास्त्रज्ञांच्या शोधावर कितपत विश्वास ठेवावा हे आता कळेनासं झालंय.

पण एक मला पटलंय की मी चिकित्सक प्रश्न विचारायला लागलो की माझे बरेच मित्र मला सोडून जातील😄

दिवस ५४

आजचा विषय (क्र. ०४) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांचे सारांश काढणे

भाषण पहिलं - Encourage critical thinking with 3 questions by Brian Oshiro, Educator.

सारांश -

पालक किंवा शिक्षक कसे प्रश्न विचारतात त्यावर मुलांच्या चिकित्सक प्रश्न विचारण्याच्या क्षमतेची वाढ अवलंबून असते.

उदा.

हवामान बदल म्हणजे काय? (Do you know what climate change is?)

हवामान बदलाची तीन कारणे कोणती आहेत (What are three causes of climate change?)

हवामान बदल हे या पिढीसमोरील सर्वात मोठे संकट आहे, असा दावा काहीजण का करतात? (Why do some claim that climate change is the biggest crisis facing this generation?)

वरच्या पहिल्या दोन प्रश्नांमुळे मुलांचं ज्ञान जोखता येतं. पण तिसऱ्या प्रश्नांमुळे मुलं चिकित्सक विचार करू लागतात.

पालक आणि शिक्षक ह्यांना अश्या प्रश्नांवर भर देण्याची गरज आहे.

भाषण दुसरं - This is what it's like to go undercover in North Korea by Suki Kim, Author

सारांश -

सुकी किम्, एक गुप्त हेर, उत्तर कोरियामधे २०११ साली एक इंग्रजी शिक्षिका बनून जाते. तिथे तिला त्या देशातल्या भयंकर परिस्थितीचा अंदाज येतो.

पहिलं हे की त्या देशात त्यांचा राष्ट्रपती किम् जॅांग इल् ह्यापलिकडे जगच नव्हतं. प्रत्येक पुस्तक, प्रत्येक वर्तमानपत्रातील लेख, प्रत्येक गाणे, प्रत्येक टीव्ही कार्यक्रम, फुलांची नावं वगैरे वगैरे सर्व किम् जॅांग इल् च्या नावाने भरलं होतं. त्यांचं कॅलेंडरसुद्धा किम् जॅांग इल् च्या जन्मदिवसापासून सुरू होतं. प्रत्येक नागरिकाला किम् जॅांग इल् चा बिल्ला लावावा लागतो. हे सगळं आपण का करतो हा प्रश्न कोणी विचारू शकत नव्हतं.

दुसरं हे की तिथल्या मुलांना बाहेरच्या जगावर चर्चा करण्याची परवानगी नव्हती. त्यांना इंटरनेटचं अस्तित्वही माहित नव्हतं.

सुकी किम् च्या लक्षात आलं की मुलांना चिकित्सकपणा, विचार करणं, विचार मांडणं असल्या शिक्षणाची खरी गरज आहे.

सगळ्यात आधी तिने 'खरं की खोटं' ह्या खेळापासून सुरुवात केली. जो देश नागरिकांना फक्त खोटंच सांगतो त्या देशातल्या मुलांना खरं की खोटं हा खेळ नवीनच होता. विचार करायला लावणारा होता. नंतर तिने त्यांना निबंध लिहिणे, घरच्यांना पत्रं लिहिणे वगैरे करायला लावलं. आपल्या निबंधात जे लिहिलं आहे त्यावर पुराव्यानिशी युक्तिवाद कसे करावे हे शिकवलं.

हे भाषण सुकी किम् च्या उत्तर कोरियातल्या दिवसांची कथा आहे.

भाषण तिसरं - Can you outsmart the fallacy that started a witch hunt? by Elizabeth Cox, Educator

सारांश -

सन १९५०. अमेरिकेचा एक सिनेटर जोसेफ मॅककार्थी एक दावा करतो की त्याच्याकडे अमेरिकेतल्या सगळ्या कम्युनिस्ट पुढाऱ्यांची यादी आहे. आणि हे सगळे अमेरिकेची धोरणं ठरवून देश डबघाईला आणतायत. कुठलाही पुरावा न मागता लोक त्याच्यावर विश्वास ठेवतात. चिकित्सकपणा न वापरल्यामुळे काय नुकसान होते त्यावरचं एक छोटं भाष्य.

भाषण चौथं - Can you outsmart the fallacy that fooled a generation of doctors? by Elizabeth Cox, Educator

सारांश -

सन १८४३. बाळंतपणात ताप येऊन बऱ्याच बायका मरण पावतायत. एका प्रसिद्ध डॅाक्टरच्या म्हणण्यावरच सगळ्यांचा विश्वास. त्याला कोणीही विचारत नाही की दुसरं एखादं कारण असू शकतं का? दुसरा एक डॅाक्टर ॲालिव्हर होम्सच्या असं लक्षात येतं की ह्या बायका दूषित संसर्गामुळे दगावतायत कारण डॅाक्टर्स हात जंतुनाशकाने हात न धुता रोग्यांना तपासतायत. होम्सच्या चिकित्सक वृत्तीमुळे नंतरची मरणं टळतात.

दिवस ६४

आजचा विषय (क्र. ०४/१०) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता (critical thinking skill)

आणि आजचं ध्येय -

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन.

तुमचा नम्र

आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे
ही ॲप्स शोधली
वादविवादासाठी बनवलेलं हे ॲप आहे.
उदा. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर वादविवाद
ह्या ॲपचा दुसरा उपयोग म्हणजे विद्यार्थ्यांना वादविवादांमध्ये गुंतवून ठेवण्यासाठी शिक्षकांना सक्षम करणे
ThinkUp
एक अॅप आहे तुम्हाला दैनंदिन कोचिंग प्रॉम्प्ट पुरवतं. तुमच्या गृहितकांना (assumptions) आव्हान देण्यासाठी वेगवेगळे प्रश्न विचारतं आणि विविध सूचना देतं (आत्ताच्या आवृत्तीत हे ॲप फक्त दररोजचे affirmations चे संदेश देताना दिसतंय)
Questions
विविध विषयांवर गंभीरपणे विचार करण्यास मदत करण्यासाठी
वेगवेगळे प्रश्न विचारणं हे ह्या ॲपचं काम. आणि तेही वेगवेगळ्या विषयांवर उदा. वैयक्तिक वाढ, नातेसंबंध, नीतिमत्ता वगैरे (पण हे डाउनलोड कसं करायचं ही माहिती मिळाली नाही)

दिवस ७४
आजचा विषय (क्र. ०४/१०) - चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता (critical thinking skills)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र
आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे - वाचून काढल्या
२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे
Amazon
"Working Backwards" ही नवीन कल्पना ॲमॅझॅानने विकसित केली आहे. ह्यात एक काल्पनिक प्रेस प्रकाशन आणि FAQ (प्रश्नोत्तरं) प्राॅजेक्ट सुरू झाल्या झाल्या लिहितात. मग चिकित्सक प्रश्न तयार करून त्यांची उत्तरं काढून त्याच्या बरहुकूम तो प्राॅजेक्ट संपवतात.

हा एक चिकित्सकतेचा नमुना आहे. ह्याला व्हॅाटसन ग्लेजर टेस्ट म्हणतात.
Recognize assumptions (काय काय गृहित धरलंय ते आधी लिहा)
Evaluate arguments (युक्तिवाद वापरून गृहितांचं मूल्यांकन करा)
Draw conclusions (निष्कर्ष काढा)


General Electrict
ह्या बलाढ्य १२० वर्षं जुन्या कंपनीने Crotonville ला त्यांच्या लीडर्ससाठी एक प्रशिक्षण केंद्र बनवलं आहे. तिकडे शिकवला जाणारा महत्वाचा विषय म्हणजे चिकित्सकपणा.
Volkswagen
२०१५ साली फोक्सवॅगनला डिझेल उत्सर्जन घोटाळ्यात १५ बिलियन डॅालर्सचा दंड भरावा लागला. लोकांचा कंपनीवरचा भरोसा उडाला.
पुढे काय करायचं हे ठरवायला फोक्सवॅगनने चिकित्सकता वापरून बरेच निर्णय घेतले. उदा. विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी निर्णायक कारवाई करणे, कंपनीचं नेतृत्व बदलणे, नवीन ऊर्जा वापरणाऱ्या (सौर, जैवइंधन) आणि शून्य उत्सर्जनाच्या गाड्या बनवणे वगैरे.
क्रिटिकल सॉफ्टवेअर
क्रिटिकल सॉफ्टवेअर ही पोर्तुगीज कंपनी आहे. त्यांचे यश एरोस्पेस, संरक्षण आणि आरोग्य सेवा यासारख्या उद्योगांसाठी विश्वसनीय आणि सुरक्षित सॉफ्टवेअर विकसित करणे. ह्या जटिल कामासाठी त्यांचा चिकित्सकतेवर मोठा भर आहे.

दिवस ८४
आजचा विषय (क्र. ०४/१०) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता (critical thinking skills)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र
आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे
सॅाक्रेटिस, ॲरिस्टॅाटल आणि रेने देतार्ते ने चिकित्सक प्रश्न विचारण्याच्या कलेचा पाया टाकला आणि डॅनियल काह्नमन सारख्यांनी कळस चढवला.
Argument mapping ह्या तंत्राचा शोध Douglas Walton ह्या तत्ववेत्याने लावला. नंतर बऱ्याच जणानी त्यात भर घातली उदा. Chris Reed, Michael Gilbert, Peter McBurney इत्यादी.
The ladder of inference चा शोध Chris Argyris ने लावला.
The six thinking hats ह्या तंत्राचा शोध Edward De Bono ने लावला
Bloom’s Taxonomy चा शोध Banjamin Bloom ने लावला. चिकित्सक प्रश्न विचारण्याच्या कलेशी ह्याचा थेट संबंध नाही पण शिक्षक हे तंत्र चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी करतात.
RED model चा शोध Richard Paul आणि Linda Elder ह्यांनी लावला.
पुढच्या अभ्यासासाठी टिपून ठेवलेली नावं -
Ayn Rand, Paulo Freire, Cornel West, Richard Paul, Karl Popper, John Locke

दिवस ९४
आजचा विषय (क्र. ०४/१०) चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता (Critical thinking skill)
आणि आजचं ध्येय - 
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे
२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे
आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 
तुमचा नम्र
आणखी सहा दिवस
आजची प्रगती
१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - चिकित्सकपणा किंवा तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता (Critical thinking skill) म्हणजे एखादी माहिती स्वीकारण्यापूर्वी अनेक लहानलहान प्रश्नांच्या साह्याने त्या विषयाची सत्यासत्यता पडताळून पाहण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. ज्या व्यक्तीच्या विचाराची किंवा आयडियाची चिकित्सा करतोय, त्याला आधी समजवा की ही प्रक्रिया त्याच्या विचारातील त्रुटी शोधून तो विचार अधिक परिणामकारक करणे हाच एक हेतू आहे

२. प्रश्न कुठले आणि का विचारावे ह्यावरचं एक तंत्र वापरून योग्य ते प्रश्न विचारावे

३. सगळी उत्तरं मिळाल्यावर त्यानुसार मूळ विचार किंवा मूळ कल्पना बदलून फायनल कराव्या


२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे.
प्रश्न खाली लिहिलेयत. उत्तरं फार मोठी होतील म्हणून ह्या पोस्टमधे फार लिहीत नाही.
२.१ चिकित्सक प्रश्न विचारण्याची क्षमता म्हणजे काय आणि वैयक्तिक आणि व्यावसायिक संदर्भांमध्ये हा विषय का महत्त्वाचा आहे?
एखाद्या विचारावर असे प्रश्न विचारणे ज्यामुळे तो विचार आणखी चांगला होईल. फायदा हा की असे प्रश्न विचारल्याने आपली विचार करण्याची क्षमता वाढते. लोकांना वाईट न वाटेल हे कसं बोलावं ही कला वाढीस लागते.
आणि विचार सादर करणाऱ्यालासुद्धा फायदा होतो. आपल्या मतावर कोणीतरी विचार केला आहे याचं समाधान होतं. त्याच्या विचारात सुधारणा होते.
२.२ अनुमानात्मक तर्क (deductive reasoning) आणि प्रेरक तर्क (inductive reasoning) ह्यात फरक काय? काही उदाहरणं?
Deductive (moves from general to specific)
Premise 1: All mammals are warm-blooded.
Premise 2: Dogs are mammals.
Conclusion: Therefore, dogs are warm-blooded.
Inductive - (moves from specific to general)
Observation 1: Every cat I have seen so far has a tail.
Observation 2: Every cat my friend has seen has a tail.
Observation 3: Every cat in the neighborhood has a tail.
Conclusion: Therefore, it can be inferred that all cats have tails
२.३ पूर्वग्रह म्हणजे काय?
काही उदाहरणं -
Fallacies (खोटेपणा)
Appeal to Authority Fallacy
False Dichotomy Fallacy
Slippery Slope Fallacy
Straw Man Fallacy
Ad Hominem Fallacy
Biases (पूर्वग्रह)
Confirmation Bias
Availability Bias
Anchoring Bias
Halo Effect
ह्यात भरपूर अभ्यास करायला मिळेल - ग्रीक (म्हणजेच युनानी) तर्कशास्त्र, भारतीय तर्कशास्त्र, चिनी तर्कशास्त्र वगैरे वगैरे
१४ जानेवारी हा जागतिक तर्कशास्त्र दिवस आहे हे आजच समजलं. Kurt Gödel ची पुण्यतिथी आणि Alfred Tarski चा वाढदिवस असा हा दिवस निवडला गेला आहे.
२.४ ह्या विषयाचं एखादं स्वतःचं उदाहरण सांगाल का?
(उदाहरण तयार करावं लागेल)
२.५ ह्या विषयातील काही महत्वाची तंत्रं कुठली आहेत?
Red Team/Devil's Advocate, Socratic Questioning, Neti-Neti, Vada Jalpa and Vitanda, Nyaya and Hetuvidya, Purvapaksha and Uttarapaksha



जीवन कौशल्ये (Life skills or 21st century skills) - ०३/१० - सर्जनशीलता (Creative Thinking skill)

 

Photo credit - UNICEF

अभ्यासक्रम 

१. ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं

२. ह्या विषयाचा एक सिद्धांत समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे आणि ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणं 

३. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे आणि ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणं 

४. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणं 

५. ह्या विषयावरच्या काही पुस्तकांचे सारांश वाचणं

६. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणं आणि ती ऐकणं 

७. ह्या विषयावरची मोबाईल apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणं 

८. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणं

९. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणं

१०. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणं

सराव (दररोज एक तास वेळ देणे)

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल ह्याचं वाचन

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - ह्या विषयाचा सराव करणे (म्हणजे एखादं तंत्र वापरून पाहणं)

शंभर दिवसांचा प्रवास   

दिवस ३

आजचा विषय - सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - ह्या विषयाच्या व्याख्या पाठ करणं आणि ह्या गुणामुळे काय फायदे होतात ते समजून घेणं. 

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा (अरेच्या, समस्या सोडवण्याच्या पद्धतीतसुद्धा हेच आहे?)

नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून अफलातून उपाय शोधणे

तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.

ह्या क्षमतेचे फायदे -

प्रत्येक गोष्टीकडे नवीन नजरेने पाहाण्याच्या सवईमुळे आपण चांगले पालक, चांगले शिक्षक, चांगले कर्मचारी बनतो

अख्ख जग सर्जनशीलता वापरायच्या संधींची एक खाण वाटू लागते

नवनवीन क्लृप्त्या सुचत गेल्यामुळे जगायचा जोम वाढतो

पब्लिकमध्ये भाव वाढतो

दिवस १३

सहा विचारी टोप्या (six thinking hats), विश्लेषण साचा (morphological matrix), अहमहमिकेच्या पलिकडे (surpetition), कल्पनेसाठी चालणे (creativity walk) आणि बरंच काही आहे ज्याचा आजच्या सरावासाठी वापर करता येईल. 

आजचा विषय - सर्जनशीलतेची क्षमता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचा एक सिद्धांत समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे

३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

ध्येय १. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.

ध्येय २. ह्या विषयाचं एक तंत्र समजून घेऊन रोजच्या आयुष्यात वापरून बघणे

कल्पनेसाठी चालणे (creativity walk) - एखाद्या समस्येवर उपाय शोधायचा असेल, तर बूट घालून फिरायला निघा. जे जे उपाय सुचतील ते मोबाईल वर टिपत जा.

बाहेर पडलो. विचार करायला ही समस्या घेतली - संयुक्त राष्ट्राचं जगातून भूक नष्ट करणे हे एक उद्देश्य आहे (SDG 2 - No Hunger). त्यावर काय उपाय करू शकतो? (तु्म्ही म्हणाल, तू कोण त्यांना सांगणारा? खरंय)

चालताना जे काही रेकॅार्ड केलं ते इथे ठेवलंय -

हे रेकॅार्ड झाल्यावर अजून एक विचार सुचला - प्लॅस्टिकपासून अन्न बनवता येईल का? म्हणजे डबल फायदा.

गंमत म्हणजे हा शोध सध्या चालू आहे.

ध्येय ३. ह्या विषयावरची एखादी गोष्ट वाचणे

कलांच्या नऊ ग्रीक देवता ही गोष्ट वाचतोय

दिवस २३

१०० दिवसांचं ध्येय - दहा विषयांचा तज्ञ होणं 💪

पहिले दहा दिवस - दहा विषयांच्या व्याख्या आणि पायऱ्या लिहिल्या

नंतरचे दहा दिवस - प्रत्येक विषयातलं एकेक तंत्र वापरून पाहिलं

पुढचे दहा दिवस - प्रत्येक विषयाचं वेळापत्रक बनवायचं

आजचा विषय - सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयाचं वेळापत्रक बनवणे

अमेरिकेच्या केंद्रीय गुप्तचर संस्थेने (CIA) एक अफलातून तंत्र काढलंय. त्याला फिनिक्स चेकलिस्ट असं म्हणतात. ३८ प्रश्नांची ही तुलना सारणी वापरून ते कुठलीही समस्या सोडवतात. वाचता वाचता लक्षात आलं की हे सर्जनशीलतेसाठी नसून समस्या सोडवण्यासाठी आहे. त्या विषयाच्या दिवशी ह्याचा विचार करू असं ठरवलं

वेळापत्रक नेहमीसारखेच -

दररोज एक तास वेळ देणे

पहिली १० मिनिटं - व्याख्या, पायऱ्या, महत्वाची तंत्रं (techniques) आणि थोरांचे बोल

११ ते २० मिनिटं - आतापर्यंत टिपलेली प्रगती वाचणे

२१ ते ४० मिनिटं - एखादं सदर वाचून त्याचा सारांश काढणे (सदरांची यादी बनवली आहे)

४१ ते ६० मिनिटं - सराव करणे

३. ह्या विषयावरचे थोरांचे बोल शोधणे

हे बोल शोधले.

Dorothy Parker - "Creativity is a wild mind and a disciplined eye." (सर्जनशीलता म्हणजे एक बेभान सुसाट मन आणि एक शिस्तबद्ध डोळा.)

Kurt Vonnegut - "We have to continually be jumping off cliffs and developing our wings on the way down." (सर्जनशीलता म्हणजे सतत कड्यावरून स्वतःला झोकून देण्याचा आणि जमीन येईतोवर पंख उगवावयाचा सराव)

Oscar Wilde - An idea that is not dangerous is unworthy of being called an idea at all. (एखादी कल्पना खतरनाक नसेल तर तिला कल्पना म्हणूच नये)

टीप -

काल म्हटल्याप्रमाणे पॅांडिचरीच्या मदरने लिहिलेला ‘झोप घेत असता सुप्त मनाला काम कसं द्यावं’ हा लेख वाचला. आज वापरून बघतो.

दिवस ३३

Creative thinking ह्या विषयावरचा एखादा चित्रपट माहिती आहे का? पहायला नक्की आवडेल.

मी पाहिलेले हे दोन चित्रपट - 

Abstract: The Art of Design (८ भागांची डाॅक्यूसीरीज. ८ सर्जनशील लोकांविषयीचा अभ्यास - नेटफ्लिक्सवर)

The Imitation Game (इंग्रज गणितज्ञ ॲलन ट्यूरिंगच्या आयुष्यावर आधारलेली दुसऱ्या महायुद्धावेळची कहाणी - नेटफ्लिक्स)

आजचा विषय क्र. ०३ सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचं एखादं नवीन तंत्र वापरून बघणे (मागच्या वेळी Creative walk हे तंत्र वापरून बघितलं होतं)

आज जे काही शिकेन ते कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयावरचं नवीन तंत्र वापरून बघणे

सर्जनशीलतेचं एक नवीन तंत्र सापडलं - SCAMPER Technique. हे ॲलेक्स आॅस्बोर्न नावाच्या जाहिरात तज्ञाने १९५३ साली शोधून काढलं. आॅस्बोर्न brain storming (मेंदुवादळ/ विचारमंथन) तंत्राचा पिता म्हणून ओळखला जातो.

३३ प्रश्नांची उत्तरं शोधून उत्पादनाचे नवीन प्रकार बनवण्यासाठी हे तंत्र वापरतात.

माझा एक मित्र cloud kitchen/ home kitchen चालवतो. त्याला नवीन कुठले पदार्थ किंवा सेवा देता येतील ह्याचं उत्तर मी SCAMPER Technique वापरून काढलं.

तासभर लागला पण मजा आली. एक कळलं की हे तंत्र एकट्याने बसून केल्यास फार फायदा नाही. बरेच जण हवेत.

दिवस ४३

आजचा विषय (क्र. ०३) सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती


१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयावरच्या पुस्तकांचे सारांश वाचणे

ह्या दोन पुस्तकांचे सारांश वाचले. 

Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention by Mihaly Csikszentmihalyi

हे पुस्तक म्हणजे लेखकाने घेतलेल्या १०० ग्रेट लोकांचं सार आहे. 

“प्रत्येकजण सर्जनशील असतो” हे मला सगळ्यात आवडलेलं वाक्य😄

दररोज आश्चर्यचकित होणे (उदा. निसर्गातल्या करामती बघून) आणि दररोज एखाद्याला आश्चर्यचकित करणे हा मला ह्या पुस्तकातील आवडलेला विचार


The Medici Effect by Frans Johansson

ह्या पुस्तकाचं सार असं की वेगवेगळ्या फील्डमधले लोक एकत्र येऊन विचार करू लागले तर भन्नाट आयडिया निघतात.

लेखक आपल्या भाषणात हे उदाहरण नेहमी सांगतो - मिक पियर्स नावाच्या वास्तुशास्त्रज्ञाला आफ्रिकेत एक भव्य इमारत बनवण्याचं कंत्राट मिळालं. ह्या कंत्राटातली समस्या ही होती की वातानुकूलकांशिवाय ही इमारत बांधायची होती. त्याने एका वाळवी (termite) शास्त्रज्ञाकडून वाळव्यांच्या वारुळांची माहिती घेऊन त्या आधारे त्याची इमारत बनवली. 

आत्ता हे बायोमिमिक्री ह्य विषयावरचं हे सदर वाचतोय. बरीच मजेदार उदाहरणं कळतील - 

दिवस ५३

आजचा विषय (क्र. ०३) सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांची यादी बनवणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे 

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयावरच्या TED व्याख्यानांचे सारांश काढणे

पहिलं भाषण - Reinventing creative thinking by Luc de Brabandere, Corporate philosopher

सारांश -

ब्रबांडेरे म्हणतो की चौकटीच्या बाहेर विचार करणे म्हणजे नाविन्य आणि नवीन चौकट तयार करणे म्हणजे सर्जनशीलता आहे. हे पटवायला त्याने बरी उदाहरणं दिली आहेत.

भाषण दुसरं - A smog vacuum cleaner and other magical city designs by Daan Roosegaarde, Innovator

सारांश -

चीनमध्ये रूजगार्दने बऱ्याच ठिकाणी वातावरणातून धूर खेचून घेण्याची यंत्रं लावून वातावरण साफ केलं आणि त्यातून मिळालेल्या कार्बनचे हिरे बनवले.

त्याच्या आयुष्यातल्या अशा बऱ्याच मजेदार कथा त्याने ह्या भाषणात सांगितला आहेत.

तिसरं भाषण - What I learned from 100 days of rejection by Jia Jiang, Author, blogger, entrepreneur

सारांश -

जिया जियांगने सतत १०० दिवस लोकांकडून नकार घेण्याचा प्रयोग केला. ह्या कृत्यामुळे त्याला दोन फायदे मिळाले. पहिला हा की नकार स्वीकारण्याची त्याची भिती गेली आणि नकार घेतल्यानंतर आपण नाविन्यपूर्ण प्रतिसाद कसा द्यायचा ह्याची कला त्याला जमली. मजेदार भाषण.

दिवस ६३

आजचा विषय (क्र. ०३/१०) सर्जनशीलता (creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयावरचे mobile apps शोधणे आणि वापरायचा यत्न करणे

ही ॲप्स शोधली

Brainsparker

वेगवेगळे प्रश्न/ चित्रं असलेले पत्ते दाखवून आपल्याला विचार करायला लावणारं हे ॲप आहे.

उदा. एखाद्या आव्हानाबद्दल किंवा समस्येबद्दल विचार करा.

मग त्याचा एक प्रश्न बनवा.

नंतर पत्ते पिसून आलेल्या वरच्या पत्त्यावरचा शब्द किंवा चित्र पाहून तुमच्या प्रश्नावर विचार करा.

परत एकदा पत्ते पिसून वरच्या पत्त्यावरच्या चित्रावर किंवा शब्दावरून तुमच्या समस्येविषयी विचार करा.

असं बऱ्याचदा केल्यावर तुम्हाला तुमच्या प्रश्नावर भरपूर विचार मिळतील.

Coffitivity

हे एक मजेदार ॲप आहे.

कल्पना सुचायला आपण बऱ्याचदा एखाद्या वेगळ्या वातावरणाकडे जातो. हे ॲप अश्या वेगळ्या वातावरणाचे आवाज ऐकायला देतं. म्हणजे एखाद्या कॅफेत न जाता तिथल्या आवाजांची अनुभूती ह्या ॲपमुळे मिळते.

यूट्यूबवर असले भरपूर आवाज मिळतील. उदा. Eastern market ambience, Coffitivity

Fast idea generator

आपल्याला सुचलेल्या कल्पनेकडे नऊ दिशांनी बघून विश्लेषण करण्याची सुविधा हे ॲप देतं.

मेंदूवादळासाठी (brain storming) आणि मनाचे नकाशे (mind mapping) बनवण्यासाठी भरपूर ॲप्स आहेत. Finance online, Zapier mind mapping

दिवस ७३

आजचा विषय (क्र. ०३/१०) - सृजनशीलता (creative thinking skills)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. हा विषय व्यापारात कसा वापरला गेला त्याच्या पाच गोष्टी (business stories) शोधणे

Fiskars

जवळ जवळ चारशे वर्षांपूर्वी स्थापन झालेली ही फिनलँडची कंपनी, नारंगी रंगाची मूठ असलेली कातर बनवण्यासाठी प्रसिद्ध होती.

त्यांनी सतत सर्जनशीलता आणि नाविन्य स्वीकारून बागकामाची साधने, स्वयंपाकघरातील वस्तू आणि बरेच काही बनवून कात्रीपलिकडे उडी घेतली आहे. वर्षाला सव्वा बिलियन यूरोचा धंदा ही कंपनी करतेय्.

TINE SA

ही सर्वात मोठी नॉर्वेजियन डेअरी उत्पादन सहकारी संस्था आहे. १५,००० शेतकरी ह्या कंपनीचे भागीदार आहेत. १८५६ साली जन्मलेली ही कंपनी मिल्कशेकची जननी मानली जाते.

Swatch

Swatch म्हणजे Second watch. ह्या स्विस कंपनीने जपानी घड्याळ कंपन्यांची मक्तेदारी आपल्या सृजनशीलतेने मोडून काढली. स्टीलऐवजी प्लॅस्टिकचे आवरण वापरणे, रंगीबेरंगी घड्याळं बनवून तरूण पिढीला आकर्षित करणे इ. सृजनशील हतकंडे वापरून ह्या कंपनीने स्वतःचं एक स्थान निर्माण केलं. सालाना कमाई ८ बिलियन डॅालर्स

Gardens by the bay

ही एक सिंगापुरची अद्वितीय बाग आहे. दरवर्षी पाच कोटी प्रवासी ही बाग बघायला येतात.

ह्या बागेतली सगळ्यात मजेदार गोष्ट म्हणजे सुपरट्रीज. पंधरा वीस मजल्यांएवढी ही मानवनिर्मित झाडं सौरऊर्जा निर्माण करतात, बागेतली दूषित हवा आकाशात सोडतात, पावसाचं पाणी साठवतात वगैरे वगैरे. हे अतिवृक्ष उभ्या बागा (verticle gardens) बनवायलासुद्धा वापरतात.

DJI

ही चिनी कंपनी जगातले सगळ्यात जास्त ड्रोन्स बनवते. पूर्वी केवळ लष्करी उपयोगासाठी हे भुंगे वापरले जायचे. पण ह्या कंपनीने वेगवेगळी काम करणारे ड्रोन्स बनवले आहेत. उदा. चित्रपटांत आकाशातून फोटो घेणे, मोठमोठ्या शेतात फवारणी करणे, पोहोचायला कठीण अश्या ठिकाणी माल पोहोचवणे, सणासुदीला आकाशात लाखो दिव्यांची रांगोळी काढणे वगैरे

दिवस ८३

आजचा विषय (क्र. ०३/१०) सृजनशीलता (creative thinking skills)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. हा विषय समृद्ध करायला ज्यांनी ज्यांनी हातभार लावले त्यांना हुडकणे

Temple Grandin

ही स्वतः आॅटिझम् ची रुग्ण होती. त्यावर मात करून ती प्राण्यांच्या वागण्याच्या तऱ्हांची तज्ञ झाली. तिने गाईंचं फार्म कसं असावं ह्यावर बराच अभ्यास करून बऱ्याच कल्पना सुचवल्या आहेत.

Akiro Kurosawa

हा एक जपानी नावाजलेला दिग्दर्शक. त्याने Innovative cinematography ची बरीच तंत्रं शोधून सिनेजगताला योगदान दिलं.

Design thinking हे तंत्र बऱ्याच संशोधकांच्या कार्यांमुळे आज इतकं प्रसिद्ध झालं आहे. महत्वाचं योगदान करणारे लोक म्हणजे - Herbert Simon, Peter Rowe, David Kelley, Tim Brown, Roger Martin.

Osborn and Parnes

ह्यानी Creative problem solving (CPS) ह्या तंत्राचा शोध लावला.

Osborn ने Brainstorming आणि SCAMPER ह्या तंत्रांचासुद्धा शोध लावला आहे.

Walt Disney

आपल्या सर्वांचा बालपणापासूनचा हा मित्र. त्याचे cartoon सिनेमे जगाच्या आयुष्याचा भाग झाले.

गंमत म्हणजे त्याच्या सुरुवातीच्या Kansas City Star ह्या वृत्तपत्रातल्या नोकरीवरून त्याला काढून टाकलं होतं. कारण? हा माणूस सृजनशील नाहीये.

नंतर तो सृजनशीलतेचा बादशहा झाला.

Genrich Altshuller

ह्या रशियन संशोधकाने Triz (Theory of inventive problem solving) ह्या तंत्राचा शोध लावला.

पुढच्या अभ्यासासाठी टिपून ठेवलेली नावं -

लिओनार्दो, Salvador Dali, Coco Chanel, Zaha Hadid, Ai Weiwei, Jane Goodall, Tim Berners-Lee, Edward De Bono, Tony B

दिवस ९३

आजचा विषय (क्र. ०३/१०) सृजनशीलता (Creative thinking skill)

आणि आजचं ध्येय - 

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे

आजची प्रगती रात्री कॅामेंटमधे टाकीन. 

तुमचा नम्र

आजची प्रगती

१. पाच वेळा व्याख्या आणि वापरायच्या पायऱ्या वाचून काढणे

व्याख्या - सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

वापरायची पद्धत -

१. प्रॅाब्लेम (समस्या) काय आहे ते व्यवस्थित लिहा

२. नवीन आयडिया शोधण्याच्या बऱ्याच क्लृप्त्या असतात. त्यातली एखादी वापरून उपाय शोधणे

३. तो उपाय वापरायच्या पायऱ्या चार लोकांना समजतील अश्या भाषेत लिहून निर्णय घेणाऱ्याकडे सोपवणे.


२. ह्या विषयाच्या तज्ञाला कुठले प्रश्न विचारल्यास आपल्याला जास्तीत जास्त ज्ञान मिळेल हे शोधून त्या प्रश्नांची उत्तरं लिहून काढणे.

प्रश्न खाली लिहिलेयत. उत्तरं फार मोठी होतील म्हणून ह्या पोस्टमधे फार लिहीत नाही.

२.१ सर्जनशीलता म्हणजे काय आणि ती इतर प्रकारच्या विचारसरणीपेक्षा कशी वेगळी आहे?

सर्जनशीलता (creative thinking skill) म्हणजे एखाद्या गोष्टीकडे वेगळ्या पद्धतीने पाहण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याचे नवीन मार्ग शोधण्याची क्षमता

२.२ एखादी व्यक्ती सर्जनशीलता कशी जोपासू शकते आणि सर्जनशील विचारांच्या अडथळ्यांवर मात कशी करू शकते (Keep a creativity journal, Practice brainstorming and idea generation, Embrace curiosity)

२.३ तुम्हाला एखादी समस्या सोडवण्यासाठी सृजनात्मक विचारसरणी वापरावी लागली होती का?

२.४. ह्या विषयातली काही तंत्रं सांगू शकाल का? (Mind mapping, SCAMPER, Random word association, Six thinking hats, Reverse thinking, Forced connections)

२.५ सर्जनशीलता आणि व्यावहारिकतेचा समतोल कसा साधता येईल? (Conduct pilot projects, Embrace a design thinking approach, Develop an implementation plan)


About Me

My photo
Bangalore, Karnataka, India
My purpose is to manufacture success and happiness