आगळे वेगळे पुणेकर - किस्सा क्र. ५ - पुणेकरांचा पिंड: MBTI विश्लेषण 👨‍🎓👩‍🎓

डॉक्टर श्रीकांत आणि डॉक्टर विजया जोशी. एक पुणेरी जोडपं. दोघेही निवृत्त, दोघांनाही वेळ भरपूर, आणि दोघांनाही संशोधनाची हौस. 

ह्या जोडप्यानं पुणेकरांच्या वर्तनावर संशोधन करायचं ठरवलं.

पुणेकरांविषयी बाहेरचे लोक जे काही बोलतात त्यावरून त्यांना ह्या संशोधनाची कल्पना सुचली. 

सुरुवातीला त्यांनी हे दोन भव्य दिव्य विषय शॉर्टलिस्ट केले होते - 

- "A Comprehensive Analysis of Circadian Rhythm Optimization and the Cognitive Decline of Non-Napping Civilizations” 

- किंवा “The Thermodynamic and Psychological Impact of Puneri Sarcasm" 

ह्याचं मराठी भाषान्तर करत नाही. क्षमस्व.

पण एवढ्या मोठ्या विषयांत उडी घेण्याआधी, "आधी पाया पक्का करावा" या शास्त्रीय शिस्तीला जागून, त्यांनी ठरवलं — पुणेकर आहेत तरी कसे? ह्यावर अभ्यास करावा.

बरंच वाचन झालं उदा. 

"Chronological Development Of Pune From 758AD to 2014 AD" - Dr. Nitin Mundhe, 

"Pune's transition from a quiet "pensioner’s paradise" to a bustling tech metropolis" - Dr. Shridhar Madhukar Dixit, 

"Café Culture in Pune: Being Young and Middle Class in Urban India" by sociologist Laura Robinson वगैरे वगैरे. 

नंतर जोश्यानी ह्या प्री-रिसर्च अभ्यासाची प्रकरणं बनवली - 

- पुणेकरांचे MBTI विश्लेषण, 

- पुणेकरांचे DNA विश्लेषण, 

- पुणेकरांची मूल्ये (शालोम श्वार्ट्झ यांच्या मूलभूत मूल्यांच्या यादीवरून),

- "आम्ही असेच" ह्या वाक्याच्या मानसशास्त्रीय मुळांचा शोध. 

त्यांच्या अभ्यासाचं पहिलं प्रकरण आज सांगतो. विषय आहे - पुणेकरांचे MBTI विश्लेषण.

पुणेरी पुरुष: MBTI विश्लेषण

सारांश (Abstract)

प्रस्तुत अभ्यासात पुणे शहरातील ३२ ते ७० वयोगटातील पुणेरी पुरुषांच्या व्यक्तिमत्त्व-प्रकारांचे मायर्स-ब्रिग्ज प्रकार निर्देशक (MBTI) पद्धतीने वर्गीकरण करण्यात आले. 

६७० सहभागींपैकी लक्षणीय बहुसंख्य (५८%) INTJ प्रकारात मोडले - प्रमाण साहित्यात याला आर्किटेक्ट किंवा मास्टरमाईंड असे म्हटले जाते. 

प्रस्तुत अभ्यासाच्या निष्कर्षांनुसार पुणेरी संदर्भात हा प्रकार अधिक अचूकपणे - "जो नेहमी बरोबर असतो, आणि तुम्हालाही ते माहीत असावं अशी अपेक्षा ठेवतो" असं वर्णिला जाऊ शकतो.

कार्यपद्धती (Methodology)
सहभागींची निवड पेठांमधील कट्टे, गणेश मंडळांच्या बैठका, आणि सोसायटीच्या वार्षिक सर्वसाधारण सभा (AGM) या तीन नैसर्गिक निरीक्षण-स्थळांवरून करण्यात आली. प्रमाणित MBTI प्रश्नावलीऐवजी, संशोधकांनी एक व्यावहारिक सुधारणा केली. 

सहभाग करणाऱ्याना फक्त एक प्रश्न विचारण्यात आला — "हा रस्ता बंद का आहे?" — आणि त्याच्या उत्तराचे विश्लेषण, उत्तराची लांबी, ऐतिहासिक संदर्भ इत्यादी निकषांवर करण्यात आले आहे.

मर्यादा: काही सहभागींनी प्रश्नावलीचे उत्तर देण्याऐवजी संशोधन-पद्धतीवरच प्रश्न उपस्थित केले, त्यामुळे नमुने  गोळा करण्यास अपेक्षेपेक्षा ४७ मिनिटे जास्त लागली.

पुणेरी महिला: MBTI विश्लेषण

सारांश (Abstract)
पुरुषांच्या अभ्यासाला समांतर म्हणून, याच पद्धतीचा वापर करून पुणेरी महिलांच्या व्यक्तिमत्त्व-प्रकारांचे MBTI वर्गीकरण करण्यात आले. 

५१७ सहभागींपैकी बहुसंख्य (४९%) ESTJ प्रकारात मोडले - प्रमाण साहित्यात याला "कार्यकारी" (Executive) म्हटले जाते.

कार्यपद्धती (Methodology)
सहभागींची निवड भाजी मंडई, दूधवाल्याशी होणारी बोलणी, आणि सोसायटीची मेंटेनन्स-बैठक या तीन नैसर्गिक निरीक्षण-स्थळांवरून करण्यात आली. 

सुसंगतीसाठी येथेही एकाच प्रश्नाची पद्धत वापरली — "भाजी इतकी महाग का दिली?" — आणि उत्तराचा स्वर, हातांची हालचाल, आणि भाजीवाल्याने शेवटी किती सूट दिली, या निकषांवर विश्लेषण करण्यात आले.

मर्यादा: तीन काकू सर्वेक्षण अर्ध्यावर सोडून भाजीवाल्याशी घासाघीस करायला निघून गेल्या. 

👨‍🎓👩‍🎓

इथे थांबतो. जोशी दाम्पत्याच्या अभ्यासाचं पुढचं प्रकरण नंतर कधीतरी सांगतो.

अरेच्च्या. हे राहून घेलं - MBTI म्हणजे काय हे सांगितलं नाही. आत्ता सांगतो. 

MBTI (मायर्स-ब्रिग्ज टाइप इंडिकेटर) ही एक लोकप्रिय व्यक्तिमत्त्व-चाचणी आहे. ही चाचणी कॅथरिन ब्रिग्स आणि तिची मुलगी इजाबेल ब्रिग्स ह्यांनी १९६२ मध्ये प्रसिद्ध केली . तब्बल २२ वर्षांच्या संशोधनानंतर. 

ह्या चाचणीत मनुष्यप्राण्याला  अश्या चार जोड्यांवर मोजले जाते  - १. बहिर्मुखता / अंतर्मुखता  (Extraversion or Introversion), २. वास्तववाद / अंतर्ज्ञान (Sensing or iNtuition), ३. तर्कशीलता / भावनात्मकता (Thinking or Feeling), ४. व्यवस्थितपणा / उत्स्फूर्तता (Judging or Perceiving). ह्या चार जोड्यांमधून सोळा व्यक्तिमत्त्व-प्रकार तयार होतात.

आगळे वेगळे पुणेकर किस्सा क्र. ४ - प्राण्यांची सौरभ बोथरा🐕🐈

पुण्यात एक ताई आहे, प्राजक्ता. प्राजक्ताला पाळीव प्राण्यांबरोबर वेळ घालवायला फार आवडायचं.

कॉलेजमध्ये असताना तिने पेट्-सिटिंग करायला सुरुवात केली. छंदही झाला, चार पैसेही मिळायचे.   

पाळीव प्राण्यांचे पालक सुट्टीत परगावी जाताना प्राजक्ताला बोलवायचे. प्राजक्ता त्यांना खाऊ-पिऊ द्यायची, त्यांच्याशी खेळायची, गप्पा मारायची. म्हणजे प्राण्यांशी. 

काम आवडीचं होतं. जोखमीचं होतं. प्राजक्ता फार प्रेमानं प्राण्यांची काळजी घ्यायची. पालकांची प्राजक्ताबद्दल आस्था होती. क्वचित कडू अनुभव यायचे म्हणा. पण फार थोडे. कधी पालक पुण्याच्या एका टोकाला राहात आणि घराची किल्ली दुसऱ्या टोकाला ठेवून जात. “ताई, किल्ली बहिणीकडे विमान नगरला ठेवलीये. निघताना फार घाई झाली. सॉरी. हा बहिणीचा पत्ता ." मग ही बिचारी तंगडत (म्हणजे तिच्या दुचाकीवर) चावी आणायला जायची. कधी फोन यायचा, “ताई, जाताना जरा पेट् फूड घेऊन जा. आणायचं राहून गेलं .”

आणि एकदा तर ती पालकांच्या घरी पोहोचल्यावर तिला त्यांनी सांगितलं, “सॉरी. आम्हाला तुमच्यापेक्षा कमी पैसे घेणारी बाई मिळालीय. फोन करून कळवणारच होते .” 

🐕🐈

कॉलेज संपल्या संपल्या लग्न झालं. काही दिवसांनी घरी बाळही आलं. प्राजक्ता संसारात रमली. 

बाळ अंगावेगळं झालं. प्राजक्ताला थोडा मोकळा वेळ मिळू लागला. सौरभ बोथराचं योग सेशन सुरु झालं, सुनीती लिमयेचा प्राणायाम क्लास व्हायला लागला.

आणि एक दिवस अचानक पेट् सिटिंगचा विचार प्राजक्ताच्या मनात आला. "सुरु करूया का परत?" 

पण मग लगेच काही जुन्या कुट्ट आठवणी जाग्या झाल्या - किल्ल्या, पुण्याची धावपळ, .... परत बाळ कुठं ठेवायचं हा प्रश्न होताच. 

एक कल्पना सुचली. “लोक योग आणि प्राणायाम झूमवर करू शकतात, तर प्राण्यांशी गप्पा मारायला त्यांच्या घरी जायची गरज काय? झूमवर करू.”

ठरलं. झूम कॉल वरून प्राण्यांशी गप्पा मारायच्या. 

सुरुवात झाली पण जम नीट बसत नव्हता. "आम्ही पालक घरी असताना तुमची गरज काय? आम्ही मारू की गप्पा ." 

एक दोघांनी गंमत म्हणून हो म्हटलं. पण गप्पा किती वेळ मारणार? आणि दररोज बोलणार तरी काय?

गप्पा नकोत, त्यांना गोष्टी सांगूया असा तिने घाट घातला. त्यासुद्धा इसापनीतीतल्या. म्हणजे ऐकणारेही प्राणी आणि गोष्टीतही प्राणी. झकास.

खरं म्हणजे प्राण्यांना गप्पा काय, पॉलिटिक्स काय, गोष्टी काय आणि बडबडगीतं काय. सगळं सारखंच. पण कोण जाणे, पुण्याच्या प्राणी पालकांनी कल्पना उचलून धरली.

'प्राण्यांना इसापनीती सांगणारी प्राजक्ता' अशी प्राजक्ताची नवीन ओळख झाली.     

इसापनीतीच्या गोष्टींचा तुडवडा नव्हता. चार पाचशे तरी नक्कीच असतील.

हळूहळू नियमही आले. 

अगदी मजेदार - 

- गोष्टी ऐकताना कुत्रा झोपल्यास फी कमी होणार नाही

- "मांजर मधेच उठून गेलं, पैसे अर्धेच मिळतील" अश्या सबबी चालणार नाहीत

- कुत्र्याने हात मारून मोबाईल मोडल्यास कंपनी जबाबदार नाही

- व्हिडीओ सतत चालू ठेवावा. त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव आम्हाला कळले पाहिजेत

- शेजार पाजारचे प्राणी आणून बसवून गर्दी वाढवू नये. तुमच्या छकुल्याचं मन विचलीत होईल

- तुमच्या बाळगोपाळांनी प्राण्याबरोबर बसून गोष्टी ऐकल्यास आमची ना नाही. त्याचे वेगळे पैसे नाहीत.

परदेशातूनही मागणी आली. विशेषतः शेवटचा नियम वाचून. --> "मुलांचं मराठी सुधारेल आणि गोष्टी ऐकून वेळही चांगला जाईल."

परदेशातून मागणी वाढल्यावर प्राजक्तानं थोडंफार वाचन करायला सुरुवात केली.

"तुमच्या गोष्टीत फसवाफसवी असते (उदा. कोल्हा आणि कावळ्याची गोष्ट), हिंसाचार असतो (उदा.लांडगा आणि कोकरू). हे सगळं ऐकून मुलांना ट्रॉमा झालाय. कोर्टात भेटा." - बाप रे! असले वादंग नकोत.

शोधता शोधता तिला The Æsop for Children नावाची एक छान वेबसाइट सापडली. तिथे मुलांसाठी निवडून ठेवलेल्या जवळजवळ १५० इसापनीतीच्या गोष्टी होत्या. "वाचले बाबा!" 

तिने केलेल्या ह्या बदलावर गोष्टी ऐकणाऱ्या कुत्र्यामांजरांकडून काही ऑब्जेक्शन आलं  नाही हा एक महत्त्वाचा भाग.

🐕🐈

कळवण्यास आनंद वाटतोय, प्राण्यांना इसापनीती सांगणारी प्राजक्ता आता भयंकर बिझी झाली आहे. 

ती आता एकएकट्याला गोष्ट सांगत नाही, बॅच बाय बॅच सांगते.

प्राजक्ता आता प्राण्यांची सौरभ बोथरा झाली आहे.  

आहे की नाही आगळं वेगळं पुणं?

(टीप: ही कथा मनोरंजनासाठी रचलेली एक काल्पनिक रचना आहे हे जाणकारांना उमजले असेलच. पण कोणाला असा क्लास सुरू करायचा असल्यास नक्की करा! खरं तर त्यासाठीच लिहिलीये. 😉 मला रॉयल्टी दिल्यास नाकारणार नाही.)

आगळे वेगळे पुणेकर किस्सा क्र. ३ - लसूण ग्रुप 🧄

 

पुणे विद्यापीठाच्या परिसरात रोज सकाळी वॉकला येणाऱ्या लोकांचा एक मजेदार ग्रुप आहे - 'लसूण ग्रुप'!

चालणं झाल्यावर अर्धा तास चर्चा. चर्चा कसली? तर 'लसूण'! हो, फक्त लसूण. लसणाशिवाय इतर कोणत्याही विषयावर बोलण्याला मज्जाव.

तुम्ही म्हणाल, या ग्रुपचं नाव 'लसूण ग्रुप'च का ठेवलं असेल? 

मला वाटतं, याची काही पुणेरी कारणं असावीत.  उदा.

- हे नाव ऐकल्यावर कोणीही ते कधीच विसरू शकत नाही, म्हणून 

- लसणामुळे बुद्धी तीव्र होते. पुणेकरांची मज्जासंस्था आणि बुद्धी तल्लख, त्यामुळे हे नाव दिलं असेल 

- लसणातल्या घटकांमुळे ‘सेरोटोनिन’ तयार होऊन आनंद वाढतो. मॉर्निंग वॉकनेही आनंद वाढतो. कदाचित हे कारण असेल

- महाराष्ट्राचा मेंदू म्हणजे पुणे. तर स्वतःच्या हुशारीची आठवण करून देण्यासाठी हे नाव ठेवलं असेल. 

असो. 

पण प्रश्न असा पडतो की, हे लोक रोजच्या रोज, वर्षानुवर्षे लसणावर नेमकी काय चर्चा करत असतील?

मग मला कळलं की, त्यांचा एक तक्ता आहे. दररोज कुठल्या टॉपिकवर बोलायचं हे ठरलंय. पण लसणावरच बोलायचं. 

अधूनमधून त्यांचा एक 'चीट डे' (Cheat Day) असतो. त्यादिवशी लसणाशी संबंधित भन्नाट विषयांवर बोलण्याची सूट आहे. उदा. - “मुलींनी महागडा पेपर स्प्रे बाळगण्यापेक्षा घराबाहेर पडताना कच्चा लसूण खावा किंवा लसणाचा परफ्यूम मारावा, कोणी पाठीमागे येण्याची हिंमतच करणार नाही!” 

- “ऑफिसमध्ये रोज लसूण खाऊन जावे, म्हणजे खडूस बॉस स्वतःहून लांब राहील!” 

- किंवा “कोविड काळात मास्कऐवजी लोकांनी लसूण खाल्ला असता तर काम सोपे झाले असते!”

वगैरे 

चीट डे सोडला, तर बाकीचे दिवस त्यांच्या ठरलेल्या कॅलेंडरनुसार चालायचं. 

प्रत्येक सदस्याला ठरलेल्या विषयावर अभ्यास करूनच यावं लागतं.

त्यांच्या आठवड्याचचं कॅलेंडर आणि चर्चेतील काही खास हिरे खाली देतोय -  

सोमवार - धार्मिक व अध्यात्मिक ग्रंथांमधील लसूण

- हिब्रू बायबलमध्ये (तोराह) 'लसूण' हा शब्द फक्त एकदाच आला आहे

- नमाज पढायला जाण्यापूर्वी लसूण खाऊ नये. इतरांना त्याचा वास त्रास होईल - पैगंबर

- पुराण आणि धर्मशास्त्राच्या अध्यात्मिक साधकांसाठी लसूण वर्ज्य मानला आहे

- समुद्रमंथनाच्या वेळी मोहिनीचं रूप घेतलेल्या विष्णूंनी जेव्हा राहूचं शीर छेदलं, तेव्हा अमृताचे काही थेंब रक्तासोबत पृथ्वीवर पडले. त्यातून लसणाची निर्मिती झाली

मंगळवार - लसणाचा इतिहास

- साधारण ५,००० ते ६,००० वर्षांपूर्वी मध्य आशियात लसणाची लागवड सुरू झाली

- कझाकस्तान ही जंगली लसणाची मूळ जन्मभूमी मानली जाते

- सध्या जगात चीन हा लसणाचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे

- लसणाचचं वनस्पतीशास्त्रीय नाव 'ॲलियम सॅटिव्हम' (Allium sativum) असे आहे

वगैरे 

बुधवार - औषधी लसूण

- आयुर्वेदानुसार, सहा रसांपैकी 'आंबट' रस सोडल्यास उर्वरित ५ रस लसणात असतात

- लसूण हा उत्तम पाचक, श्वसनाच्या विकारांवर गुणकारी, सांधेदुखीवरील उपाय आणि पोटातील जंत घालवण्यासाठी अत्यंत प्रभावी

- जखमा भरून काढण्याच्या गुणधर्मामुळे लसणाला 'रशियन पेनिसिलिन' असे टोपणनाव मिळालंय

तसे अजून खूप आहेत. थोडेच सांगतोय.  

गुरुवार - आहारातील लसूण

- जगातील सर्वात जुनी (साधारण ३,७०० ते ४,००० वर्षांपूर्वीची) लसणाची रेसिपी राजा हम्मुराबीच्या काळात लिहिली गेली होती; दगडी पट्टीवर (Stele). 

- कॅलिफोर्नियातल्या गिल्रॉय लसूण महोत्सवात 'लसूण आईस्क्रीम' प्रचंड प्रसिद्ध झालं

तसं पाहिलं तर लसूण टाकून हजारो पदार्थ बनवता येतात. त्या विषयी काही उतरवत नाही.

शुक्रवार - लसणाशी संबंधित युद्धे, राजकारण आणि कायदेशीर प्रकरणे

- अमेरिकेचे आयात शुल्क टाळण्यासाठी व्यापारी चिनी लसूण व्हिएतनाम किंवा उरुग्वेमार्गे अमेरिकेत पाठवतात. त्याला गार्लिक लाँड्रिंग असं म्हणतात 

- जुन्या भारतीय कृषी मार्केटिंग कायद्यानुसार लसूण हा 'मसाला' ह्या वर्गात मोडत होता. शेतकऱ्यांच्या आंदोलनानंतर त्याला 'भाजी'चा दर्जा मिळाला.

- गुजरात उच्च न्यायालयातील एक केस: पत्नी धार्मिक कारणांमुळे लसूण खाऊ देत नाही म्हणून नवऱ्याने घटस्फोट मागितला होता. न्यायालयाने मानसिक छळाच्या आधारावर घटस्फोट मंजूर केला!

शनिवार - अन्न आणि औषध सोडून इतर क्षेत्रांतील लसूण

- लसणापासून बनवलेले कॉकटेल्स (उदा. ब्लॅक गार्लिक एल, गार्लिक व्होडका)

- लसणावर आधारित उखाणे व वाक्प्रचार – “सासू कांदे सोले, सून लसूण सोले!” किंवा “फोडणीच्या कढईत तेल जाते तापून, बाबूरावांचे नाव घेते, लसूण-आले कापून!”

- जगातील एकाही राष्ट्रगीतामध्ये 'लसूण' हा शब्द नाही

- प्राचीन इजिप्तमध्ये फॅरो राजांच्या थडग्यात लसणाची रोपे किंवा पाकळ्या पवित्र मानून ठेवल्या जात असत

- १९८० मध्ये 'गार्लिक इज ॲज गुड ॲज टेन मदर्स' (Garlic Is as Good as Ten Mothers) नावाचा सिनेमा बनवला गेला होता

रविवार - सुट्टी (नो मीटिंग!)

रविवारी लसूण चर्चासत्र नसलं तरी प्रत्येकाने घरी लसूण घातलेले जिन्नस बनवावे ही अपेक्षा 

🧄

मला नुकतंच कळलंय की, हा 'लसूण ग्रुप' आता बरखास्त झाला आहे. वाईट वाटलं ऐकून. 

असो. सुरु होईल परत कधीतरी, हीच आशा.

 ह्या ग्रुपची माहिती मला आमच्या अरुणभावोजींनी दिली. त्यांचे आभार. 

मित्रांनो, तुम्हाला अशा प्रकारच्या एखाद्या विचित्र किंवा हटके ग्रुपबद्दल माहिती आहे का? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा, मला वाचायला आवडेल!

आगळे वेगळे पुणेकर किस्सा क्र. २ - व्यायामशाळा नव्हे, गिरणी ⚙️

 

१८१८ साली यंत्रज्ञ सर विल्यम कबिट्ट यांनी बनवलेली एक गिरणी इंग्लंड मधल्या एका तुरुंगात लावली गेली. उद्देश हा की कैद्यांना काही तरी उद्योग मिळावा.

ही बातमी एका काकांच्या नजरेला पडली आणि त्यांच्या मनात एक तुफान घुमायला लागलं.

"तुरुंगात जर पिठाची गिरणी चालवतात तर आपणही घरी असली गिरणी चालवू शकतो. तेव्हढच काय, ते पीठ दळत असतील तर आपण तेलही काढू शकतो."

झालं. काकांनी हे करायचं ठरवलं. काका इंजिनिअर होते. यंत्रं बनवणे म्हणजे त्यांचा डाव्या हाताचा मळ.

ड्रॉईंग बोर्डवर यंत्रांचे आराखडे दिसायला लागले. पिठाच्या गिरणीचा बनला, तेलाच्या घाण्याचाही बनला.

घरात दोन्हीही सुरु करणं शक्य नव्हतं. तेलाचा घाणा कुणा मित्राच्या घरी ठेवू असा त्यांचा विचार पडला. पण कोणी बळी पडले नाहीत.

एका मित्रानं सुचवलं की हे सगळं घरात करण्यापेक्षा एक जिम का काढत नाहीस. मी नक्की मदत करेन. ढासू आयडिया आहे.

लोकांचा व्यायामही होईल आणि तेल पीठही मिळेल. ज्यांना तेल हवं असेल ते भुईमूग घेऊन येतील, कधी पीठ हवं असेल तर गहू घेऊन येतील.

दोघांनी ठरवलं की ही जिमगिरणी साधारण अशी असेल - ट्रेडमिलला एक छोटासा जनरेटर जोडायचा. जनरेटरला मोटर. माणूस चालला की ट्रेडमिल फिरणार. ट्रेडमिल फिरली की मोटर फिरणार. मोटर फिरली की पीठ निघणार.

थोडक्यात काय, ही फक्त जिम नव्हती अन्ननिर्मिती व्यवस्था सुद्धा होती.

काकांना आयडिया चक्क आवडली.

म्हणजे आपल्याकडे येणारे व्यायामपटू किती मैल चालले असं म्हणणार नाहीत. एक किलो पीठ चाललो किंवा एक लीटर तेल चालले असं म्हणतील. वा:

दोघांनी अभ्यासाला सुरुवात केली. उदा. एक लिटर तेलासाठी किती चालावं लागेल, एक किलो पिठासाठी किती धावावं लागेल वगैरे वगैरे. बैलावर चालणारा घाणा एका तासात १२ किलो भुईमुगातून ५ लीटर तेल काढतो. त्यासाठी बैलाला सुमारे ३.५ किलोमीटर फिरावं लागतं (आपल्या व्यायामपटूना गोल फिरावं लागणार नव्हतं. ट्रेड मिलवर चालावं लागणार होतं). एक किलो गव्हाच्या पिठासाठी किती पळावं लागणार ह्याची काही त्यांना माहिती मिळाली नाही. पुढे आपोआप कळेलच म्हणा असा त्यांचा विचार झाला.

स्वच्छता हा एक मोठा प्रश्न होता. घामेजलेल्या हातानी लोकांनी उपकरणाला हात न लावता त्यांना तेल पीठ कसं मिळेल त्याच्यावरही तोडगा हवा होता.

असं ठरलं की व्यायाम करणाऱ्याने घाण्याला किंवा गिरणीला हात लावायचा नाही. काकांकडे गहू/ भुईमूग सोपवून ट्रेडमिलवर चढायचं. गहू संपेपर्यंत चालायचं किंवा पूर्ण तेल निघेपर्यंत पळायचं आणि घरी जाताना आपलं पीठ, तेल काकांकडून घेऊन जायचं. अगदी दुरून, सांभाळून.

म्हणजे घाण्याला किंवा गिरणीला हात लावायचा प्रश्नच नाही.

हळू हळू 'गिरणी व्यायामशाळा' लोकप्रिय होऊ लागली. व्यायामशाळेत नुसता घाम गाळण्याऐवजी, पीठ आणि तेल मिळण्याची कल्पना लोकांना भुरळ पाडणारी होती. अंतर मोजण्याऐवजी "एक किलो पीठ चालले" किंवा "एक लिटर तेल चाललो" असं म्हणण्याची संकल्पना भन्नाट होती.

काही लोक तर फक्त मशीन बघायला येत.

एकदा कोल्हापूरचे एक वस्ताद काकांना भेटायला आले. त्यांनी काकांना कोल्हापुरात तेल घाणा काढायची विनंती केली. पण त्यांना राईच्या तेलाचा घाणा हवा होता. कारण त्यांच्या मल्लांना कुस्तीपूर्वी तेल लावून आखाड्यात उतरावं लागतं. काका एका पायावर तयार झाले.

काही सभासदांनी विचारणा केली - फक्त गहू आणि भुईमूगच का? ज्वारी का नाही? तीळ का नाही? वगैरे.

आत्ता आली का पंचाईत?

काही म्हणाले, गिरण्यांची संख्या वाढवा. आम्हाला दुसऱ्याचं संपेपर्यंत नुस्तं बसून राहावं लागतं.

काकांनी ह्या सगळ्यावर काय तोडगे काढले ते सांगेन कधीतरी. सविस्तर.

मग, कधी जाताय गिरणी व्यायामशाळेत?

(टीप: ही कथा मनोरंजनासाठी रचलेली एक काल्पनिक रचना आहे हे जाणकारांना उमजले असेलच. पण कोणाला असली घंटी सुरू करायची असल्यास नक्की करा! खरं तर त्यासाठीच लिहिलीये. 😉 रॉयल्टी दिल्यास नाकारणार नाही. 😉)

आगळे वेगळे पुणेकर - किस्सा क्र. १ - होराभूषण काका आणि खड्ड्याची कुंडली 🔮🚗

 

पुण्यातले एक काका आहेत. होराभूषण काका. त्यांचा एक अफलातून किस्सा सांगतो.  

हे काका मनपाकडे (महापालिकेकडे) तक्रार करून आपला मौल्यवान वेळ कधीच वाया घालवत नाहीत.

काकांचं अगदी स्पष्ट मत आहे, "अरे, महापालिकेचे अधिकारी नागरी कायद्यानुसार चालतच नाहीत. ते चालतात ग्रहांच्या चालीवर . कधी राहूसारखं फाईल गायब करणं, कधी शनीसारखं कामाला साडेसात वर्ष लावणं, तर कधी मंगळासारखं विनाकारण लालफितीत अडकवणं ."

मागच्या पावसाळ्यात आमच्या सोसायटीच्या अगदी मुख्य दरवाजासमोर गाडीचे शॉकऍबसॉरबर तोडणारा खड्डा पडला होता. सोसायटीतली तरुण मुलं मनपाला आणि स्थानिक नगरसेवकाला ट्विटरवर टॅग करून थकले, पण खड्डा काही बुजेना.

शेवटी काका मैदानात उतरले.

काका हातात मोजपट्टी घेऊन खाली गेले. त्यांनी खड्ड्याची लांबी-रुंदी मोजली, खोली नोंदवली; खड्डा पडल्याची वेळ टिपली आणि तात्काळ शनीच्या ग्रहाची स्थिती तपासून एक अतिशय अचूक गणित मांडलं.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी कामावर जाणाऱ्या पुणेकरांना रस्त्यावर एक विलोभनीय दृश्य दिसलं. त्या खड्ड्याच्या मध्यभागी काकांनी छानशी पिवळी, लॅमिनेटेड कुंडलीची पाटी रोवली होती.

त्यावर स्वच्छ, मोकळ्या अक्षरांत लिहिलं होतं:

नांव: बर्वे रोडचा खड्डा

जन्म वेळ: १२ जुलै (राहूच्या महादशेत)

सध्याचे निदान: प्रशासकीय अनास्थेचा तीव्र योग

बुजण्याचा संभाव्य मुहूर्त: १४ नोव्हेंबर २०२८ (ज्या दिवशी गुरु ग्रह चौथ्या स्थानात प्रवेश करेल आणि मनपाच्या अभियंत्याचा आत्मा जागा होईल!)

टीप: कृपया २०२८ पर्यंत गाड्या हळू चालवाव्यात. ग्रहांची शांती करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

बस! लोकांचे दुचाकींवरून फोटो काढणे सुरू झाले. व्हॉट्सॲप ग्रुप्सवर 'खड्डा कुंडली' तुफान व्हायरल झाली. दोन दिवसांत स्थानिक न्यूज चॅनेल्सवर बातम्या आल्या!

तिसऱ्या दिवशी सकाळी महापालिकेची डांबराची गाडी खडबडून जागी होऊन खड्डा बुजवायला आली.

काका आपल्या बाल्कनीत उभं राहून निवांत चहाचे घोट घेत होते. त्यांनी हातातल्या घड्याळाकडे पाहिलं, मान हलवली आणि वरूनच कंत्राटदाराला हाक मारली:

"अहो कंत्राटदार महाशय! आज कुठल्या मुहूर्तावर खड्डा बुजवताय? शनी अजून वक्री आहे! आज डांबर ओतलं, तर शुक्रवारी नळस्टॉपजवळ राहू दोन नवीन खड्डे तयार करेल!"

कंत्राटदाराने काकांकडे भीतीयुक्त आदराने पाहिलं, पाच मिनिटांत डांबर दाबून खड्डा बुजवला आणि गाडी काढून पळ काढला!

आहे की नाही पुणेरी दणका!

खात्री आहे, लवकरच पुणे खडडे बुजवणे (PKB) पार्टी उदयास येईल आणि होराभूषण काकांना पाचारण करेल.  

🍯Howard Gardening Story #50 Satej: The CEO who preserves culture

 

Once I travelled with Satej, Co-Founder and CEO of his startup, carrying gift hampers of jam bottles and cream cheese for his employees and friends. Visiting every house was a sweet experience—literally. 

Everyone appreciated the care behind those gifts: the hours of stirring, bottling, designing labels, and packing.

Satej lives in Dallas, Texas, where he makes jams from local berries—strawberry, blueberry, raspberry, and blackberry. He then brings them to Bangalore.

He hasn’t yet tried the more exotic ones like Deerberry or Lingonberry, but knowing him, it’s only a matter of time.

I remember us sitting late at night, writing handwritten notes and tying colourful ribbons around each hamper. It felt like a school project—a joyful regression into innocence. 

The next morning, as we planned our route to visit each home, I asked him, “Why do you take all this trouble? You could just order corporate hampers online.”

“Whatever we do,” he said, “we align it to our Prime Directives—our company’s culture principles.”

He explained, “Our first principle is to be exceptional at our craft. I study recipes like case studies until the flavour feels right. The second is to improve every day. Each batch gets a bit better.”

One may feel his explanation sounds a bit preachy. But I think for most CEOs, their Vision, Mission, and Values are their Bhagwadgeeta—principles so deeply ingrained that they guide every thought and action.

As we began our visits, I realised he wasn’t just making jam. He was bottling his philosophy—one of craftsmanship, care, and continuous learning.

Some CEOs build culture through strategy decks.

Satej does it through spoonfuls of sweetness.

Friends,

What simple act of creation helps you express your craft, connect with others, and leave a trace of yourself behind?

What’s your jam — your way of bottling meaning and spreading joy?

🌳 Howard Gardening Story #49 Vineet Nayar and ‘Bodhi Shopping’

 

🪷 Time for a corporate fairy tale

This story comes from a personalised book I created to honour Vineet Nayar, then CEO of HCL Technologies.

In this story, HCL employees didn’t just admire the Bodhi Tree. They grew a part of it.

Here it goes - 

In 2007, as the Japanese Prime Minister prepared to visit India, leaders at a tech company debated what gift would befit the occasion.

Ideas flew — Nachiarkoil brass lamp, Pashmina silk shawl, Swamimalai bronze statue …..

And then, one voice — a business head and environmentalist — asked:

“What if we give him something alive? A piece of India’s spirit?”

🌱 His idea was a Bodhi tree sapling — a symbol of enlightenment, peace, and rooted wisdom.

At first, people laughed it off. But he persisted.

The team collaborated with scientists. They cloned the tree through tissue culture.

Vineet, the CEO, backed it fully.

🇯🇵 The Japanese PM bowed to the sapling. Not out of politeness — but reverence.

That single act sowed a forest of impact.

🌍 Over one million Bodhi saplings were distributed across Buddhist nations.

👩‍🌾 Employees and families joined organic farming and tree planting.

🌾 Rural self-help groups blossomed around the idea.

🪴 What began as “just a gift” became Project Bodhi — an ecosystem of culture, commerce, and consciousness.

This wasn’t just CSR.

It was an innovation in gifting that grew roots.

🌳 It turned gifting into storytelling.

🌏 Diplomacy into ecology.

💡 And an overlooked idea into a legacy that still grows today.

🌟 What gifts are your people planting — that might grow into movements?

                                                            ***

The synopsis above is only a sliver of the magic — the rest is in the book I created for Vineet. 

If you're curious, you know who to ask. 😉